Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
MUZIEK VOOR STALIN - AFLEVERING 6

MUZIEK VOOR STALIN - AFLEVERING 6 Blijf verwonderd!

Van Koude Oorlog tot Glasnost
11 november 1989, Mstislav Rostropovitsj speelt Bach aan de Berlijnse Muur

Op 11 november 1989, twee dagen na de officiële val van de Berlijnse Muur, voerde Mstislav Rostropovitsj aan de grens een geïmproviseerde uitvoering van Bachs cellosuites op

Op 1 december 1962 brengt Chroesjtsjov een bezoek aan een toonstelling die georganiseerd wordt door de ‘Unie van Moskouse Kunstenaars’ , een organisatie die haar 30-jarig bestaan viert. Een groot kunstliefhebber is Chroesjtsjov niet maar hij is zich natuurlijk wel bewust van het belang van de kunsten en hoe die het Sovjetvolk mee kunnen helpen opstuwen in de vaart der volkeren. Tenminste als die kunsten zich houden aan de regels van het spel, met name de regels van ‘het socialistisch realisme’. Maar wat Chroesjtsjov op de tentoonstelling te zien krijgt, is van een heel andere orde. Er staan allerlei beelden opgesteld in abstracte vormen, schilderijen aan de muur met vreemdsoortige afbeeldingen. Het afgrijzen staat op Chroesjtsjovs gezicht te lezen. Op het moment dat de curator Ely Bielutin hem wat van zijn eigen abstract-expressionistisch werk wil tonen, barst de bom. Chroesjtsjov begint een hevige tirade : ‘De abstractionisten? Idioten en parasieten zijn het! Zij hebben het vertrouwen van de staat verraden. Dat kan niet langer! Voortaan moet er weer een strikt beleid in de kunst gehandhaafd worden. Alles moet gecontroleerd : op de radio, op televisie, in de kranten, moeten alle sympathisanten van dit soort gedegenereerde kunst uitgeroeid worden!

De volgende dag is de uitbarsting van de Sovjetleider voorpaginanieuws in de Pravda. Twee weken later, worden 400 kunstenaars, schrijvers, musici, film- en theatermensen in het Kremlin ontboden. Daar worden ze streng toegesproken door Leonid Iljitsjev, de voorzitter van een nieuw opgerichte ideologische commissie. Hij maakt meteen duidelijk dat er een crisissituatie is. Onder het mom van het ontmaskeren van Stalin's persoonlijkheidscultus is er volgens hem nu sprake zijn van een verzwakking van de socialistische opstand. En daar moet vanaf nu paal en perk aan gesteld worden. De eerste die het slachtoffer wordt van deze nieuwe hetze, is Sjostakovitsj.

Muziek voor Stalin

Al vanaf de beginjaren van de Sovjet-Unie veranderde het Russische muziekleven ingrijpend. Componisten moesten ineens muziek maken die dienstbaar was aan de nieuwe socialistische staat: eenvoudige melodieën die arbeiders en boeren tot grootse prestaties aan zouden zetten. Muziek als arbeidsvitaminen! 

Musici en componisten stonden voor een groot dilemma : loyaal zijn en netjes binnen de lijntjes kleuren van de door de Componistenbond aangegeven grenzen en structuren? Of toch maar rebelleren? Dat laatste was niet zonder gevaar : een enkeling kreeg de kogel voor zijn werk, anderen werden gearresteerd en belandden soms jarenlang in de Goelag. Maar ook verkeerde vriendschappen, familiebanden of een Duits-klinkende achternaam kon al voldoende zijn om vervolgd te worden. 

In de 6-delige reeks ‘Muziek voor Stalin’ doet journalist en auteur Michel Krielaars deze complexe en fascinerende werkelijkheid uit de doeken . Hij vertelt het verhaal van een hele generatie componisten die moesten zien te overleven in deze absurde wereld. Bekende namen komen aan bod zoals Prokofjev en Sjostakovitsj, maar ook minder bekende zoals Vsevolod Zaderatski en Mieczysław Vajnberg , componisten die ondanks alles, prachtige muziek bleven creëren. 

Vanaf zondag 6 maart, 6 weken lang op Klara, telkens om 18u, en nadien ook te beluisteren als podcast.

Presentatie: Michel Krielaars

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via muziekvoorstalin@klara.be