Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Niet noodzakelijk maar onmisbaar

Niet noodzakelijk maar onmisbaarKunst & Cultuur

De Britse schrijver Nick Hornby veroverde harten met zijn boeken 'High Fidelity' en 'About a boy'. Is zijn nieuwe boek even goed? Over naar Christophe Vekeman ...

Het nieuwe boek van Nick Hornby zet in op actuele thema's

De nieuwe roman van Nick Hornby heet Op het eerste gezicht en mikt op het eerste gezicht vrij schaamteloos op de interesse van het hedendaagse Britse lezerspubliek voor onderwerpen die je als hete maatschappelijke hangijzers zou kunnen omschrijven: ‘the clash of the colours’, zeg maar, ofte het racisme in de Britse samenleving, maar ook de brexit en de gevolgen daarvan – met name dan het tot nog toe grootste gevolg dat die hele brexitkwestie de Britten in gelijke mate tegen elkaar heeft weten op te zetten als Donald Trump verdeeldheid gezaaid heeft onder de bevolking van de Verenigde Staten.

De oorspronkelijke titel, Just Like You, verwijst even nadrukkelijk als ironisch naar die verdeeldheid.
Maar de roman is, zoals de Nederlandse titel aangeeft, ook een liefdesgeschiedenis, en vertelt het verhaal van Lucy – tweeënveertig jaar oud, aantrekkelijk, lerares Engels, moeder van twee zoontjes van acht en tien, en gescheiden van Paul vanwege diens alcohol- en cocaïneverslaving – die een wederzijdse liefde voelt ontluiken voor de genaamde Joseph.

Belangrijke details in dit verband zijn de leeftijd van Joseph (tweeëntwintig), zijn huidskleur (zwart) en zijn beroep (hij wil een befaamde dj worden, maar werkt voorlopig als slagersjongen, en het is ook in die hoedanigheid dat Lucy heeft hem leren kennen). Aanvankelijk let Joseph op de kinderen van Lucy wanneer zij tevergeefs en tot haar snel groeiende wanhoop uit eten gaat met mannen die in theorie, of althans volgens de heersende normen, beter bij haar zouden passen dan Joseph, maar van het een komt dus het ander, en de twee, al vormen zij samen in geen enkel opzicht iets wat zij ‘ons soort mensen’ zouden kunnen noemen, en al hebben zij meer bepaald weinig tot geen gedeelde interesses, zijn erg gelukkig.

Nick Hornby

Zijn er dan, ten gevolge van de aanzienlijke verschillen, geen problemen tussen beiden? Toch wel maar nauwelijks, zoals blijkt uit de volgende scène, die plaatsvindt terwijl Joseph Lucy in de keuken voor het eerst een nummer laat horen dat hij heeft gemaakt. ‘Lucy begon hevig met haar hoofd op het ritme te wiegen, waardoor Joseph door de grond ging van schaamte. Hij wilde zeggen dat ze ermee moest ophouden, maar dat zou betekenen dat hij door de muziek heen moest praten, wat hij niet wilde. Dan zou ze namelijk vragen waarom ze in godsnaam niet in haar eigen keuken met haar hoofd op de muziek mee mocht knikken, en Joseph zou daar geen antwoord op weten dat niets te maken had met haar leeftijd en met haar… nou ja, haar jufheid, dacht hij.’

Als Lucy na afloop van de muziek eindelijk met hoofdknikken gestopt is en – overigens terecht – opmerkt dat het nummer misschien wel wat zang zou kunnen gebruiken, ontstaat er een tweede conflictje wanneer ze zegt: ‘Je barst waarschijnlijk van de vrienden met een goede stem.’ ‘Ja, we kunnen allemaal ook goed dansen,’ bitst Joseph hierop, waarna het akkefietje van de baan is. Ook de omgeving en de respectieve vrienden- en kennissenkringen van Joseph en Lucy reageren vrij mild, begripvol en in het slechtste geval afgunstig op het geluk van de twee tortelduiven.

Hornby drijft de lichtvoetigheid tot het uiterste

Belangrijker dan het verschil in leeftijd en huidskleur lijkt de sociale klasse en de intellectuele achtergrond van de twee te zijn, wat Hornby in staat stelt om de lezer diets te maken dat stemmen vóór of tégen de brexit niets te maken had met ratio of gewoon nog maar kennis van zaken, maar alles met groepsgevoel, volgzaamheid en doen wat mensen ‘just like you’ doen. Natuurlijk stemt de lerares Engels en liefhebster van Shakespeare tegen, en natuurlijk stemt de vader van Joseph, een steigerbouwer, voor. Joseph zelf, op de grens van die twee werelden, kruist in het stemhokje zowel ‘Ja’ als ‘Nee’ aan, zodat ook dit euvel alweer de wereld uit is… 

De voornaamste struikelblok voor de relatie is waarschijnlijk de toekomst: als Joseph ooit de leeftijd van Lucy bereikt heeft, zal zij haast op pensioen mogen, maar ook dit probleem ruimt Hornby opgewekt uit de weg op pagina 132 van deze 350 pagina’s tellende roman: ‘misschien zat daar geen toekomst in, maar het was het heden, en daar bestaat het leven uit.’

Nick Hornby is nog steeds vooral bekend door zijn eerste twee boeken, verschenen aan het eind van de twintigste eeuw, High Fidelity en About a Boy, maar bleef ook nadien zeer succesrijke, zeer geestige romans schrijven. In A Long Way Down, uit 2005, bewees hij dat hij zelfs lichtvoetig kon schrijven over zelfmoord, en in Op het eerste gezicht, deze welhaast volstrekt gebeurtenisloze en dus ostentatief onspectaculaire literaire romcom, drijft Hornby die lichtvoetigheid tot het uiterste: je kan en mag nadenken over de maatschappelijke relevantie van de roman, maar het is ook soms prettig lezen – en dat lukt in dit geval bijzonder aardig – met je verstand op nul.

Laat je dus gewoon ontspannen onderhouden door de vele taferelen en dialogen en personages en toestandjes die Hornby beschrijft, en die allemaal niet erg veel bijdragen aan een stuwende plot of zo, maar die je tezelfdertijd ook niet zou willen missen. En dat laatste geldt ook voor deze roman in zijn totaliteit: een zogenaamd ‘noodzakelijk’ of gewoon nog maar strak gecomponeerd boek is dit, nee, niet. Maar ik had toch spijt dat het uit was.

Christophe Vekeman

'Op het eerste gezicht' van Nick Hornby is verschenen bij Atlas Contact
 

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Chantal Pattyn

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram