Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
"Nocturnes", schilderijen door Whistler en de compositie van Debussy

"Nocturnes", schilderijen door Whistler en de compositie van DebussyBlijf verwonderd!

Elke zondagochtend tijdens Klara Staat Op (7-10u) stelt Sander De Keere een nieuw voorbeeld voor uit de schilderkunt dat aanzette tot de creatie van een nieuwe compositie. Dit keer zijn dat de Nocturnes van de Amerikaanse schilder James Whistler die als inspiratie diende voor "Nocturnes", een orkestrale compositie door de Franse componist Claude Debussy.
Tate

Nocturne in Blue and Silver - Chelsea, 1871.

Tegen het einde van de jaren 1860 begon de Amerikaanse kunstschilder James Abbott McNeill Whistler (1834-1903) het Realisme het verwerpen en neigde het naar het Estheticisme. Whistler zijn Estheticisme-schilderijen worden gekenmerkt door zijn voorkeur voor simpele vormen en doffe kleuren. Hoewel hij wel nog steeds moderne landschappen schilderde, koos hij nu ervoor om de 'lelijkheid' van het industriële Londen te schilderen bij de schemering van valavond. Voor deze schilderijen voer hij uit op een boot op de Thames na valavond om een impressie op te doen en eventueel basisschetsen te maken. Nadien ging hij met zijn indrukken aan de slag in de studio. Whistler noemde deze revolutionaire werken "Nocturnes", verwijzend naar het tekort aan verhalende inhoud in de muziek. 

 

Tate
Nocturne in Blue and Silver - Chelsea, 1871

De composities uit zijn Nocturnes reeks zijn simpel en de kleuren zijn gereduceerd tot een paar delicate tonale harmonieën. Dit effect creëerde hij door de verf zo dun mogelijk aan te brengen, dat ze zo dekkend zouden zijn als aquarel. Hij ontwikkelde een speciale techniek waar verf in zeer vloeibare consistentie - hij noemde deze "saus" - werd aangebracht op het canvas in snelle stroken, geïnspireerd door de Japanse kalligrafie. Whistler apprecieerde immers zeer sterk de Aziatische manier van verven. 

Estheticisme

Deze schilderijen waren voor deze tijdsgeest zeer revolutionair. De meeste Victoriaanse toeschouwers waren in shock door de afwezigheid van de inhoud en de afwerking. De Engelse criticus John Ruskin viel deze schilderijen aan, waartoe Whistler in 1877 verplicht werd hem aan te klagen wegens smaad. 

Library of Congress
James Whistler

James Abbott McNeill Whistler

James Whistler (1834-1903) was een Amerikaanse kunstschilder, etser, lithograaf en schrijver die het grootste deel van zijn carrière actief was in het Verenigd Koninkijk. Hij is vooral gekend om zijn schilderijen van Londen in de nacht, zijn geavanceerde volle portrette en zijn etsen en lithografieën. 
In 1855 verhuisde hij naar Parijs, waar hij al snel in de ban raakte van de Bohemiaanse levensstijl en de Franse moderne beweging die correspondeerde aan het realisme, met schilders zoals Gustave Courbet, Henri Fantin-Latour en François Bonvinn, die hij immers allemaal persoonlijk kende. Whistler's kunt uit deze periode voor tevens ook gekenmerkt door een sterk realisme, zoals in Self-portrait (ca. 1857-1858) en Twelve Etchings from Naturel (1858). 

In de jaren 1860 verdeelde Whistler zijn tijd tussen Engeland en Parijs. Hij bezocht tevens Brittannië en Biarritz, waar hij samen met Courbet schilderde en helemaal in de ban raakte door de zee. Dit had ook een invloed op zijn latere schilderijen, zoals zijn kleine studies in olieverf en aquarel. Tenslotte vestigde hij zich in 1863 in Londen, waar hij de Thames rivier bestudeerde, zoals in Nocturnes.

De jaren 1860-1870 waren uitzonderlijk creatief voor Whistler. Dit was ook de periode dat hij muzikale titels begon te geven aan zijn schilderijen, zoals Symphony en harmony.

Whistler won te rechtszaak tegen John Ruskin maar had zoveel kosten dat hij failliet werd verklaard in 1879 en verplicht werd te verhuizen uit zijn charmant "White House" in Chelsea.

Stringfixer
Claude Debussy

Claude Debussy en zijn Nocturnes

Nocturnes, ook wel gekend als Trois Nocturnes, of Three Nocturnes, is een impressionistische orkestrale compositie, bestaande uit drie delen (Nuages, Fêtes, Sirènes) door de Franse componist Claude Debussy (1862-1918). De titel "Nocturnes" refereert naar een impressionistische, decoratieve sfeer en de speciale effecten die kunnen veroorzaakt worden door het licht. Het verwijst tevens naar de schilderijen van Whistler, die zelf ook de term had ontleend van de muziek. 

Debussy schreef deze compositie tussen 1892 en 1899. Debussy werkte dus relatief lang aan deze compositie en heeft het eigenlijk nooit volledig los kunnen laten. In 1897 verklaarde hij immers aan zijn vriend en uitgever Georges Hartmann dat hij meer moeite ervaarde deze drie orkestrale composities te schrijven dan een vijfdelige opera. Hij dreef zichzelf tot een over-perfectionisme in Nocturnes gedurende de zeven jaar dat hij ernaan werkte, hervatte en steeds aanpassingen maakte. 

Uiteindelijk werd dit orkestraal triptiek afgewerkt op 15 december 1899. De eerste twee delen; Nuages en Fêtes gingen in première op 9 december in 1900 met het Lamoureux Orchestra, onder leiding van Camille Chevillard. Het derde deel, Sirènes, werd niet opgevoerd die avond omdat het vrouwelijk koor - dat wel vereist is volgens de partituren - niet aanwezig was. De première kende een goede receptie, met lovende reacties omwille van de puurheid, de manier waarop het speelt met de limieten van de realiteit en een droomwereld creëert.

Klara Staat Op

Klara Staat Op met Katleen Van Bavel

Met rustige tred presenteert Katleen de beste muziek bij je ochtendrituelen: een mix van klassieke muziek, oude en nieuwe opnames, opgefrist met andere kleuren en pigment. Elke week dringt ze binnen in de muzikale ziel van een muzikant.

Samenstelling: Katleen Van Bavel
Presentatie: Katleen Van Bavel

 

Klara Staat Op met Sander De Keere

In een ietwat hogere versnelling serveert Sander een soundtrack bij je ontbijt met nieuwe en tijdloze platen; met muzikale weetjes en ontdekkingen. Met welke klassieke muziek begin je welgezind aan je zondag? Wat is jouw ideale ontbijtplaat?

Samenstelling: Sander De Keere
Presentatie: Sander De Keere

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via info@klara.be.

Elke zaterdag en zondag van 07 tot 10 uur via Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 24 uur lang te herbeluisteren via de site en de app.