Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Nooit gemaakte muziek waarnaar je benieuwd wordt

Nooit gemaakte muziek waarnaar je benieuwd wordtKunst & Cultuur

Christophe Vekeman brengt het nieuwe boek van David Mitchell mee, een lijvige roman vol jaren-zestig-psychedelica.

Het nieuwe boek van David Mitchell is opnieuw een dikke turf

Het wemelt in de nieuwe roman van David Mitchell, het bijna bijbeldikke Utopia Avenue, in die mate van de beroemdheden dat het haast lijkt of de schrijver wil tweeëntwintig jaar na verschijning ervan Glamorama van Bret Easton Ellis alsnog in de schaduw stellen. Zo leren wij bijvoorbeeld Francis Bacon kennen als een flirterige dronken dandy die ontbijt met bloody mary en een pleurishekel heeft aan jazz, en vangen wij ook een glimp op van Lucian Freud.

De meeste beroemdheden in het boek, echter, zijn muzikanten, die niet zelden nog heel wat meer de hoogte hebben dan Bacon. Aan John Lennon, bijvoorbeeld, wordt op zeker ogenblik gevraagd waarom hij zich toch al de hele tijd onder de tafel bevindt, wat is hij in hemelsnaam doende daar zo ijverig te zoeken? Antwoord: zijn verstand, dat de radeloze Beatle naar zijn eigen zeggen immers heeft verloren. Ook Keith Moon, Brian Jones en Jimi Hendrix zijn in het boek nog van de partij, welk partijtje dag en nacht doorgaat, tot het uiteindelijk toch ophield, natuurlijk, zoals de geschiedenis ons heeft geleerd.

David Mitchell

Wel min of meer nuchter is de jonge Leonard Cohen, die door Mitchell slim en subtiel geportretteerd wordt als een gladde praatjesmaker annex playboy met zijn ‘tot o zo diep in je ziel borende ogen (…) in het maanlicht’, en om die ontluistering te bereiken gaat Mitchell als volgt te werk. Bekend is de anekdote die Leonard Cohen zelf vertelde als introductie bij zijn song ‘Chelsea Hotel’: op een dag stond hij in de lift van het genoemde legendarische hotel toen de deur openging en Janis Joplin de cabine binnenstapte. Cohen vroeg: ‘Are you looking for someone?’ Joplin zei: ‘Yes, I’m looking for Kris Kristofferson.’ Waarop Cohen grapte: ‘Little lady, you’re in luck, I’m Kris Kristofferson.’

In de roman, nu, staat Cohen opnieuw in die lift van het Chelsea Hotel, maar krijgt hij als antwoord op zijn openingsvraag te horen dat het meisje – niet Janis Joplin – naar Jim Morrison op zoek is. Cohen beweert vervolgens dat hij Jim Morrison is. Een en ander doet de oorspronkelijk oergeestige dialoog die door Cohen naverteld werd tijdens een concert – en op een liveplaat – verschralen tot een vrij banale versiertruc, die door de bard blijkbaar keer op keer in de strijd werd gegooid, en het gevolg hiervan is dat Cohen plots wel héél menselijk wordt, net als alle beroemdheden die door David Mitchell worden opgevoerd in dit boek dat als een ode kan worden gelezen, niet aan degenen dus die de muzikale canon bevolken, maar wel aan die doodenkele jaren dat de swinging sixties hebben geduurd – een ode aan de hoop, aan de vrijheid van geest en de vrijheid van liefde, aan de verbeelding en de onbegrensde mogelijkheden van de fantasie. En niet te vergeten aan de muziek zelf.

 

David Mitchell slaagt erin muziek tot leven en tot verklanking te brengen die nooit heeft bestaan.

Al die dingen komen samen in de – over fantasie gesproken – fictieve, nooit bestaand hebbende band Utopia Avenue, gevormd door vier eveneens heel menselijke leden die wij leren kennen lang voordat zij elkaar ontmoeten, en die wij volgen gedurende de periode waarin zij zich ontwikkelen tot zeer begenadigde, wereldbefaamde muzikanten die, tussen al het plezier in dat zij in overvloed maken en brengen, al met al minder worstelen met de roem dan met het leven en zichzelf, met hun ouders, met hun psychische problemen, met het onverwachte overlijden van hun broer, de wiegendood van hun pasgeboren neefje, hun geaardheid, drugs, relaties et cetera.

De ene zat ooit in een psychiatrische inrichting, de andere komt ten gevolge van de corruptie van de Italiaanse politie een paar dagen lang in de gevangenis terecht, maar ondanks dit alles is en blijft in Utopia Avenue de muziek de houvast van de vier groepsleden Dean, Jasper, Griff en Elf. Die laatste blikt aan het eind van de roman anno 2020 terug en stelt vast dat de twee albums die zij hebben uitgebracht net als alle goeie kunst – want daar gaat deze roman heel zeker ook over: over het promoveren, in de tweede helft van de jaren zestig, van het genre van de popmuziek naar een volwaardige kunstvorm – niet blijken te zijn gebonden aan de grenzen van de tijd.

De bladen van de kalender ritselden in ijltempo voorbij en glamrock, prog-rock, disco en punk verwezen elk op zijn beurt al het voorafgaande naar de koopjesbakken van de geschiedenis, inclusief het curieuze psychedelische folkrockmoment dat Utopia Avenue gedurende een paar maanden van 1967 en 1968 had belichaamd.’

Maar in de jaren negentig, zo meldt zij vervolgens, hernieuwde de belangstelling vanwege het publiek zich – en thans, ja, is er dus deze zeer lijvige roman van David Mitchell, die er zowaar in slaagt muziek tot leven en tot verklanking te brengen die nooit heeft bestaan en die nooit is gemaakt, maar die toch heel sterk het beluisteren waard lijkt te zijn. Een huzarenstuk is dat, dat maakt dat je als lezer graag bereid bent om de eerste honderd bladzijden van het boek, die mede door het gebruik van de tegenwoordige tijd een stugge, scenario-achtige en nogal bloedeloze indruk maken, achteraf gezien te bedekken, nietwaar, met de mantel der vrije liefde.

Christophe Vekeman

'Utopia Avenue' van David Mitchell is verschenen bij Meulenhoff
Uit het Engels vertaald door Harm Damsma en Niek Miedema

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Chantal Pattyn

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram