Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Onuitputtelijke schoonheid in een zeer lelijke wereld

Onuitputtelijke schoonheid in een zeer lelijke wereldKunst & Cultuur

De vierde roman van Jennifer Clement verrast Christophe Vekeman door zelfs in de diepste duisternis te kunnen blijven dromen.
De Bezige Bij

Jennifer Clement, Wapenliefde

Jennifer Clement, de huidige – en sinds haar oprichting in 1921 eerste vrouwelijke – voorzitter van PEN International, zijnde een organisatie die onder meer probeert te waken over de wereldwijde vrijheid van meningsuiting voor journalisten en schrijvers, werd in 1960 in de Amerikaanse staat Connecticut geboren, maar woont en werkt in Mexico City.

Haar vierde roman dan weer, Gun Love ofte Wapenliefde, speelt zich af in Florida, en meer bepaald dan in dat deel van Florida dat niets te maken heeft met de flamingorooskleurige strandstad Miami of met die specifieke streken waar puissant rijke Amerikanen met een boontje voor de zon heen verhuizen na hun pensioen, maar alles met de Deep South van Amerika, met wonderlijke doch straatarme staten als Louisiana, Mississippi en Alabama. We hebben het hier over een wereld, kortom, waar vrouwen vinden dat de beste vraag die zich laat beluisteren de volgende is: ‘Ga je ook naar het dansfeest?’ Waar dominees hun gebit verzorgen met plastic tandenborstels met een steel in de vorm van de Messias aan het kruis, waar de mannen ’s zondags na de kerkdienst met koeltassen vol bier en met pistolen en geweren naar de rivier trekken om er urenlang en lukraak op het water te staan schieten in de hoop om een alligator te treffen, en waar mensen met recht en reden verzuchten: ‘Na een dosis ellende denk je: zo, dat was dat. Je denkt dat je het ergste hebt gehad en dat je nu bent gered. Maar ellende is geen medicijn. Je krijgt het niet toegediend als een pilletje of met een lepeltje. Ellende is er altijd.’

Omar Meneses
Jennifer Clement

Hoofdfiguur van de roman is de veertienjarige Pearl, dochter van een jonge vrouw die ooit – dat wil zeggen veertien jaar geleden – een ouwe Mercury van haar vader cadeau kreeg toen ze zelf zestien was. De wagen was oorspronkelijk rood, maar is inmiddels ‘overdekt met een paar lagen wit, omdat mijn moeder,’ zoals Pearl ons vertelt, ‘de auto om de zoveel jaar een nieuw verfje gaf, zoals je doet met een huis.’ De vergelijking is, helaas, bijzonder goed gekozen, want de personenauto in kwestie fungeert inderdaad voor Pearl en haar moeder als een woonwagen in de meest letterlijke zin van het woord. Hij staat geparkeerd aan de rand van een trailerpark, waar zeg maar de hogere klasse van de buurt gehuisvest is, en Pearl woont op de passagiersstoel, moeder op de achterbank.

Hoe het is om zo je leven door te brengen? ‘Je bent altijd op zoek naar een douche.’ Wat eventueel de voordelen zijn aan de situatie? ‘Dat er geen gasfornuis is. Je kan nooit het gas laten branden.’ En hoe is dit allemaal kunnen gebeuren? Wel, doordat moeder op haar zeventiende, bezwangerd door een leraar op de middelbare school, is weggelopen van haar aan vliegenmeppen verslingerde vader ‘omdat hij me toch niet zou gaan zoeken’, aanvankelijk meende dat ze maar een paar maanden in de Mercury zou verblijven, en vervolgens moest vaststellen dat van het ene niet het andere kwam en alles bijgevolg bij het oude bleef…

De dingen veranderen radicaal, echter, met de komst van Eli Redmond, een Texaan die niet alleen samen met Pastor Rex – dat is die met de tandenborstel – aan wapensmokkel doet, maar ook Pearls moeder smoorverliefd op hem weet te maken. Pearl zelf drukt het zo uit: ‘zijn naam’ werd ‘haar lijflied’.

Maar ellende is geen medicijn. Je krijgt het niet toegediend als een pilletje of met een lepeltje. Ellende is er altijd.
Jennifer Clement, Wapenliefde

Ellende is er altijd, ja, en natuurlijk loopt alles slecht af, en dit voor ongeveer iedereen, maar het bijzondere aan deze roman van Jennifer Clement is dat hij gaat over armoede, verkeerde beslissingen, pleeggezinnen, moord, vuurwapengekte, bedrog, oplichterij, drugs, waanzin en alles wat je verder zelf wel zal kunnen verzinnen, maar tezelfdertijd evenmin terneerdrukkend is als dat hij hoopvol stemt. Het lijkt warempel zelfs alsof hoop en wanhoop geen rol van betekenis spelen voor Pearl en haar moeder, op de een of andere manier – een manier die te maken heeft met innerlijke kracht en met het bewonderenswaardige en inspirerende vermogen om te kunnen blijven dromen waar de meeste mensen allang met slap neerhangend hoofd in huilen uitgebarsten zouden zijn en zich op niets anders meer zouden kunnen concentreren, geen moment van de dag of de nacht, dan op de zeer reële nachtmerrie van hun bestaan. Pearl en haar moeder leven in een zeer slechte, lelijke wereld, kortom, waarvan de onuitputtelijke schoonheid echter voortdurend tot uiting komt. Onder meer, bij wijze van voorbeeld, in deze korte passage: ‘De aderen op de armen van de jonge man waren duidelijk zichtbaar, als takken.
Je ziet de boom in die jongen, zei mijn moeder.’

Het is allemaal maar hoe je het bekijkt, lijkt de impliciete boodschap te zijn van Jennifer Clement in deze roman, die in de eerste plaats een zeer geslaagde ode is, naar mijn gevoel, aan de poëzie en aan het blijvende vermogen om te dromen.

Christophe Vekeman 

'Wapenliefde' van Jennifer Clement is verschenen bij De Bezige Bij.
Uit het Engels vertaald door Molly van Gelder.

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Gerrit Valckenaers

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram