Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Originele Jacob Jordaens ontdekt in gemeentehuis Sint-Gillis

Originele Jacob Jordaens ontdekt in gemeentehuis Sint-GillisKunst & Cultuur

In het gemeentehuis van de Brusselse gemeente Sint-Gillis is een nieuw schilderij van Antwerps barokschilder Jacob Jordaens (1593-1678) gevonden. Het schilderij werd jarenlang als een kopie beschouwd, maar blijkt na onderzoek de oudst gekende compositie van "De Heilige Familie" te zijn.
De Heilige Familie van Jacob Jordaens© Koninklijk Museum voor Schone Kunsten

Jacob Jordaens, "De Heilige Familie", [ca. 1617-1618]

Een moeder die haar halfnaakte zoontje vasthoudt, terwijl twee oudere mensen vertederd toekijken. Bijna 60 jaar lang hing dat intieme tafereel in het kantoor van een schepen voor stedenbouw in het gemeentehuis van Sint-Gillis. Al die tijd was er niemand die vermoedde dat het schilderij een 400 jaar oud origineel was van de Antwerpse barokmeester Jacob - ook wel Jacques - Jordaens.

Het was een kopie van zijn navolgers; of dat dacht men toch. Tot het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) vorig jaar op het schilderij stootte tijdens een inventarisopdracht voor overheidsdienst urban.brussels.

Jordaens stond erom bekend dat hij veel composities hergebruikte, maar dit is het basismodel waarop hij zich heeft gebaseerd.
Joost Vander Auwera, Jordaens-expert en senior curator bij KMSKB

Na een grondige analyse blijkt dat het paneel te dateren is rond 1617-1618. Dat maakt het de oudst gekende versie van "De Heilige Familie", zeg maar de oerversie. Van Jordaens zijn nog drie andere schilderijen bekend met dezelfde compositie. Die werken maken nu deel uit van de prestigieuze verzamelingen van het Metropolitan Museum in New York, de Hermitage in Sint-Petersburg en de Alte Pinakothek in München.

"Jordaens stond erom bekend dat hij veel composities hergebruikte, maar dit is het basismodel waarop hij zich heeft gebaseerd", aldus Joost Vander Auwera, Jordaens-expert en senior curator bij de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België in Brussel (KMSKB).

Jordaens (1593-1678) was een rasechte Antwerpenaar die in 1607 als leerling aan de slag ging bij Adam van Noort, een kunstschilder die ook Rubens onder zijn hoede nam. Samen met zijn tijdgenoten Peter Paul Rubens en Antoon Van Dyck gaf Jordaens internationale bekendheid aan de Antwerpse schilderschool uit de 17e eeuw. Jordaens is de minst bekende en minst bestudeerde van deze drie Vlaamse barokmeesters.

De bekendmaking van het paneel is een samenwerking tussen het KIK, KMSKB en de internationale experts van het Jordaens Van Dyck Panel Paintings Project.

Hoe belandde Jordaens in een gemeentehuis?
Het gemeentehuis van Sint-Gillis herbergt honderden kunstwerken. Velen daarvan zijn geschonken door schilder en kunstverzamelaar Léopold Speeckaert. Hij schonk na zijn dood in 1915 z'n hele collectie aan de gemeente, maar tot het bezoek van het KIK in 2019 had niemand gedacht dat er zo'n schat in het gemeentehuis verborgen lag.

Na meer dan een jaar diepgaand onderzoek kan het paneel nu met zekerheid toegeschreven worden aan de jonge Jordaens. Op de achterkant van het paneel is bijvoorbeeld de stadszegel van Antwerpen terug te vinden.

Uit een analyse van het eikenhout waarop Jordaens schilderde, blijkt ook dat de planken van het paneel dateren uit 1613. Nog sterker: de jonge Antoon Van Dyck gebruikte hout van dezelfde boom voor verschillende van zijn panelen. Die ontdekking versterkt de hypothese dat Jordaens en Van Dyck al vroeg samen in het atelier van Rubens actief waren.

Restauratie van een jaar
Begin 2021 begint bij het KIK de restauratie van het 400 jaar oude "De Heilige Familie", gefinancierd door urban.brussels. Het schilderij is doorheen de jaren vrij goed bewaard, maar vereist toch wat reparatie voor het publiek het kan bewonderen, verwacht wordt dat de restauratie een klein jaar zal duren.
Op dit moment geeft het schilderij een wat vuile en donkere indruk, omdat het vernis erg vergeeld is. Dat valt vooral op bij de wit gekleurde zones. Net zoals het oude vernis zullen de oude, verdonkerde retouches verwijderd worden. Hierna krijgt het paneel een nieuwe vernislaag.

Net zo belangrijk is de behandeling van het hout. In de 19e eeuw werd aan de achterzijde een lattenwerk bevestigd, maar dat heeft geleid tot enkele barsten in het hout. De restauratie wordt gebaseerd op radiografisch onderzoek, dat ook inzicht zal geven in de schildertechniek van de jonge Jordaens.

Eind 2021 zal het publiek deze oerversie van "De Heilige Familie" in zijn volle glorie kunnen ontdekken in de KMSKB. Het werk zal er tentoongesteld worden in de Jordaens-vleugel, waar zich een van de belangrijkste verzamelingen van Jacob Jordaens ter wereld bevindt.

Bron: VRT NWS

Espresso

Espresso, uw ochtendradio met pit! Ontwaak met rustige muziek, blijf op de hoogte van het culturele leven in Vlaanderen en ontdek wat Klara vandaag voor u in petto heeft.

Presentatie: Clara De Decker / Greet Samyn

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via espresso@klara.be

Elke weekdag van 06 tot 09 uur via Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 24 uur lang te herbeluisteren via de site en de app.