Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Pompidou's non-fictie zomerboeken

Pompidou's non-fictie zomerboekenKunst & Cultuur

Om de Pompidouloze zomer door te komen, voorzien wij de leergierige lezer van een stapel stevig leesvoer.
zomerboeken

zomerboeken

Soren Kierkegaard, een biografie. Joakimm Garff. (Uitgeverij Ten Have)
 
Was Kierkegaard een theoloog, een filosoof, een dichter, een essayist, een polemist? Hij was het allemaal. Geen academicus, wel de oervader van het existentialisme, die de ervaringen van het menselijk bestaan probeerde te ontrafelen: angst, vertwijfeling. 

Deze complexe man verrijst uit de meer dan 700 bladzijden van Kierkegaard-specialist Joakim Garff, die K’s leven van jaar tot jaar volgt. Garff haalde zijn materiaal uit brieven, kranten, overgeleverde verhalen en dagboeken, wat de biografie erg toegankelijk maakt. Maak kennis met de verliefde Kierkegaard; met de geplaagde excentriekeling en de felle criticaster van de officiële Deense kerk. Garff heeft met deze biografie alle andere biografen knock-out geslagen. Is het al niet door zijn uitstekende documentatie, dan toch zeker door het gewicht van deze kanjer van een biografie. 

 

Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn? Frans De Waal. (Uitgeverij Atlas Contact)

De bekende primatoloog Frans de Waal schreef met dit boek een uitstekend overzicht van de nieuwste onderzoeken naar dieren-intelligentie (evolutionaire cognitie):“Zijn we ruimdenkend genoeg om aan te nemen dat andere soorten een geestelijk leven hebben? Zijn we creatief genoeg om dat te onderzoeken?” 

De Nederlandse de Waal woont al meer dan 30 jaar in de VS en bestudeert er het gedrag van apen in zijn eigen onderzoekscentrum. Deze keer gaat het, buiten de intelligentie van mensapen, ook over andere soorten met verstand én de kennis om het te gebruiken. Vogels met een olifantengeheugen bijvoorbeeld, of samenwerkende orka’s bij het vangen van een zeehond:“Dan gaan er een stuk of 5 walvissen naast elkaar liggen en gedragen zich alsof ze één gigantische walvis zijn. Ze zwemmen snel en perfect gelijk op de ijsschots af en veroorzaken een enorme golf, die de ongelukkige zeehond vd schots spoelt.” Hij heeft het ook over cultuur bij dieren. Sommige wetenschappers vinden dat een belediging voor de mens. De Waal:“Wat een verademing is het dan om bij David Hume, de Schotse filosoof die hoog opgaf van dieren, te lezen: ‘Geen waarheid lijkt mij evidenter dan dat dieren net zo goed als mensen begiftigd zijn met denken en rede’” Hume schreef dit in 1739. 

markus gabriel
markus gabriel

Waarom we vrij zijn als we denken. Markus Gabriel. (Uitgeverij Boom)

Filosoof en auteur Markus Gabriel wordt wel eens de ‘jonge god van de Duitse filosofie’ genoemd. Het klopt in elk geval dat de man intrigerende boeken schrijft, als jongste hoogleraar filosofie ooit werd aangesteld en nu, op zijn 36ste, lezingen geeft als was hij een soort belezen rockster. In Waarom we vrij zijn als we denken houdt hij een pleidooi voor de menselijke vrijheid. Hij gaat op zoek naar onze identiteit, en vraagt zich af welke eenheid zich verbergt achter onze zintuiglijke indrukken, emoties en ideeën. Gabriel geeft stevige kritiek op de neurowetenschap (als ideologie), want, zegt hij, wij zijn niet te herleiden tot noodzakelijke neurale processen die tot even noodzakelijke handelingen leiden. Wij zijn geen hersenen in een afgesloten vat. Dit neuro-denken is een moderne vorm van ‘ontlastingsdenken’ – het bevrijdt de mens van die lastige vrijheid die ook verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Neen, wij zijn waarlijk vrije wezens, of we dat nu willen of niet.Biologische processen zorgen voor zichzelf. Wij zijn meer dan dat. Als we denken zijn wij vrij.' Wij zijn veroordeeld tot vrijheid, maar de kansen op ontdekkingstochten zijn veelvuldig. 

 

Tijd. hoe tijd en mens elkaar beïnvloeden. Rudiger Safranski. (Uitgeverij Atlas Contact)

Rüdiger Safranski is een Duits cultuurfilosoof en historicus; bekend als (schitterend) biograaf van o.m. Schopenhauer, Nietzsche en Goethe. Deze bundel essays biedt een elegante en breed uitwaaierende analyse van wat Tijd met ons doet, hoe wij de Tijd aanpakken en erop reageren. Wat kunnen wij met de Tijd aanvangen? In deze essays legt hij de Tijd open, en bekijkt hoe die zich presenteert in ons. Hij beschrijft de door ons beleefde tijd als ‘een smalle strook tegenwoordigheid tussen Niet Zijn’, tussen het nog niet van de toekomst en het niet meer van het verleden. Safranski houdt vooral een filosofisch pleidooi voor aandacht en bezinning. In de eindhoofdstukken geeft hij enkele mogelijkheden om ons niet te laten overwoekeren door de ervaring van de versnelde Tijd. Hij heeft het over hoe wij met de Tijd kunnen spelen (in de kunsten en de literatuur), en hoe het met een bepaalde concentratie beleefde heden een kleine eeuwigheid kan zijn, de toestand van het boven-tijdelijke. Bijvoorbeeld door het wegzinken in een activiteit, in de liefde, in meditatie, in mystieke gedachten. ‘We zijn aan de tijd onderworpen en lijden er ook aan. Maar dat is niet alles. Het wonderbaarlijke is namelijk dat we ook met de tijd kunnen spelen, alsof we hem de baas zijn.’ De Volkskrant-recensie eindigde terecht zo: ‘Er is welbeschouwd maar één reden om dit boek niet te lezen: Je hebt geen tijd.’

 

Bloedroes. Over onmodern geluk. Jan Verplaetse. (Uitgeverij Nieuwezijds)

Filosoof Jan Verplaetse: “In ‘Bloedroes’ vertrek ik van een ervaring waarbij bloed me in vervoering bracht. Ik bleek niet de enige. Ook anderen werden door bloed gegrepen. Waar komt die bloedroes vandaan en wat heeft die te betekenen? In mijn jongste boek laat ik zien hoe ingrijpend de moderniteit onze zingeving en beleving van schoonheid beïnvloedt en hoe groot ons verlangen blijft naar onmodern geluk in een snel veranderde samenleving. De moderniteit blijft een uitdaging.”

Het begon bij Verplaetse toen hij als student filosofie de keldertrap afdaalde in het ouderlijke huis: “(..)wat ik er meemaakte, vergat ik nooit meer. Het zou mijn leven en mijn denken veranderen.(..) Daar beneden in die kelder hing dat dode dier. Ondersteboven. Met de kop naar beneden en de poten omhoog. Zonder pels en ingewanden, beide poten doorboord met een vleeshaak die op een waterleidingsbuis rustte. Een kloeke haas. (..)” Deze ervaring werd het uitgangspunt voor een verrassende filosofische reis langsheen de (on)mogelijkheden van onmodern geluk.

 

Hersenbeest. Marjan Slob (Lemniscaat)

De grondvragen van filosoof Marjan Slob: hoe komt het dat wij ons soms zo vreemd voelen in de wereld, terwijl wij toch in elk stofje van ons wezen uit diezelfde wereld voortkomen? Wat speelt er in ons innerlijk? Hoe kunnen we dat innerlijke bestuderen? – spelen doorheen het hele boek. Nadenken over Brein en Geest is natuurlijk heel oud – maar voor Slob is het al sinds haar jeugd een essentieel thema. Voor dit boek zocht ze hersenwetenschappers en neurologen op die de nieuwste inzichten over dat domein met haar deelden. Ze wil af vh reductionisme van sommige hersenwetenschappers, die vd kansel roepen dat wij ons brein zijn. Haar missie: proberen kruispunten aan te wijzen waar hersenwetenschap, literatuur en filosofie kunnen contact maken, om te onderzoeken wie de mens is en hoe zijn innerlijke werkt. Ongemeen boeiende lectuur.

vliegwerk
vliegwerk

Vliegwerk. Vogels in de Kunst. Matthias Depoorter. (Athenaeum)

Matthias Depoorter is kunstwetenschapper, maar ook een verwoed vogelaar. Laat de kunstgeschiedenis nu net een bonte volière zijn. Depoorter keek met zijn vogelminnende blik naar grootse en minder bekende werken van de late middeleeuwen tot de vroege twintigste eeuw, en pikte er de mooiste uit. Vlot en gewapend met een robuuste kennis van zowel vogel als schilders, vertelt hij over kunst en over zijn vliegende vrienden. Na het lezen van 'Vliegwerk' gaat u nooit meer op dezelfde manier een museum bezoeken. Of naar de lucht kijken.

 

Els Snick. Duitsland op het spoor. (Bas Lubberhuizen)

Vertaalster Els Snick houdt ongegeneerd veel van Duitsland. En van Duitse auteurs, Joseph Roth op kop. In dit geestige boekje reist ze haar favoriete Joods-Duitse schrijver-journalist achterna, zoals hij zich altijd verplaatste, met de trein. Haar tocht langs stukjes Duitsland waar je anders gewoon voorbij rijdt op weg naar Berlijn, is zo aanstekelijk beschreven dat je meteen een treinkaart wil kopen, samen met het verzamelde werk van Joseph Roth en zijn tijdgenoten.

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts nodigen een ‘guest of honour’ uit en laten ook andere gasten aan de studiotafel plaats nemen. Alles voor de Kunst!

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram