Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Sociologische pulp

Sociologische pulpKunst & Cultuur

Leïla Slimani won in 2016 de Prix Goncourt met 'Een zachte hand'. Christophe Vekeman vraagt zich af wat de jury van de Prix Goncourt bezield heeft.
Leila Slimani, Een zachte hand, uitgeverij Nieuw Amsterdam

Leila Slimani, Een zachte hand, uitgeverij Nieuw Amsterdam

Hardwerkende tweeverdieners, tevens ouders van een baby en een kleuter, nemen een nanny in dienst die op het eerste gezicht zonder meer perfect is, en op het tweede gezicht eveneens, tot ze zich aan het eind van de rit ontpopt tot een krankzinnige moordenares van de beide kinderen die zo ontzettend dol op haar zijn: wie de korte inhoud van 'Een zachte hand', het nieuwe boek van de in 1981 in Marokko ter wereld gekomen maar in Frankrijk opgegroeide Leïla Slimani onder ogen krijgt, begint automatisch in gedachten en met de natte vinger te schatten hoeveel pulpromannetjes en b-films hij kent met net hetzelfde onderwerp. Waarna nieuwsgierigheid de kop opsteekt en de vraag zich stelt waaraan een boek met een dergelijk afgezaagd thema toch de Prix Goncourt verdiend kan hebben…

De roman begint met het einde – wat wil zeggen met het zinnetje ‘De baby is dood’ – en vertelt vervolgens het verhaal van Myriam en Paul die de plus-veertigjarige, zeer keurige, liefdevolle en ijverige topkokkin Louise in dienst nemen om voor Adam en Mila te zorgen. Hoe ongelooflijk groot de aanwinst is die Louise zijn kan voor een gezin, blijkt wel uit de aanbeveling die een voormalige werkgeefster van Louise Myriam toevertrouwt: ‘Om eerlijk te zijn heb ik destijds zelfs overwogen een derde kind te nemen om haar maar te kunnen houden.’ Of zoals Myriam het zelf tegen derden formuleert: ‘Mijn oppas is een fee.’

Leïla Slimani, (c) Nieuw Amsterdam
Leïla Slimani, (c) Nieuw Amsterdam

Maar schijn bedriegt dus, en daar we precies weten hoe een en ander afloopt, is het bepaald niet zo dat de spanning werkelijk te snijden is – dat heeft het boek dus tégen op voornoemde b-films en pulpgeschriften. Op welk vlak het zich dan wél ten goede onderscheidt?

Alvast niet op het stilistische. ‘Nog nooit had ze zo’n maan gezien, zo mooi dat ze hem uit de hemel zou willen plukken’ en dergelijke zinnen zijn uiteraard niet van dien aard dat je als lezer zit te stomen van bewondering voor zoveel hoogst originele taalschittering, en niet zelden lijkt Slimani bovendien het verhaal uit de doeken te doen alsof ze bezig is het samen te vatten of weinig geïnspireerd na te vertellen, met gebruikmaking van mededelingen als ‘Ze komt steeds vroeger en gaat steeds later weg’ en ‘’s Nachts tussen de schone lakens moet het stel lachen om hun nieuwe leven – ze kunnen het haast niet geloven.’

Ook in psychologisch opzicht gaat Slimani weliswaar niet voortdurend uit alle mogelijke bochten tegelijk, maar slaagt zij er anderzijds ook maar uitermate zelden in om de lezer op iets opzienbarends te trakteren, laat staan dat zij inzicht weet te bieden in de wijze waarop Louise alsmaar meer verstrikt geraakt in de waanzin die haar ten slotte tot de door haar gepleegde vreselijkheden zal drijven.

Haar zinnen zijn niet van dien aard dat je als lezer zit te stomen van bewondering voor zoveel hoogst originele taalschittering.
Christophe Vekeman

Wat Louise juist bezielt om te doen wat zij doet, wordt zelfs helemaal niet aannemelijk gemaakt, ondanks het feit dat sommige gedeelten van de roman vanuit haar perspectief geschreven zijn. Het lijkt er dan ook op dat Slimani zich geen barst gelegen laat liggen aan psychologie, en het toch zeer afwijkende gedrag van Louise goeddeels wil verklaren aan de hand van de armoedige leefomstandigheden waarin zij haar droeve bestaan dient te slijten en de ondergeschikte rol die nanny’s uit hoofde van hun beroep nu eenmaal hun werkleven lang innemen. God weet heeft Slimani met deze sociologische pulproman – want dat is het toch echt – een soort van aanklacht willen afleveren. Platte, weemakend moralistische maatschappijkritiek vinden we tenslotte al helemaal aan het begin van het boek, nadat de moord op de twee kinderen is afgehandeld en Slimani het verhaal van wat voorafging bij de horens vat door Paul tegen Myriam te laten zeggen: ‘Geen illegaal, zijn we het daarover eens? Voor de werkster of de schilder stoort me dat niet. Die mensen moeten ook werken, maar om op de kinderen te passen is het te riskant.’

Laten wij beleefd blijven, kortom, en als conclusie formuleren dat literaire juryleden soms toch echt ondoorgrondelijk zijn.

Christophe Vekeman

Leïla Slimani, Een zachte hand, verschenen bij Nieuw Amsterdam.
Vertaald door Gertrud Maes.

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram