Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Stijlbewustzijn, politiek en plotarmoede

Stijlbewustzijn, politiek en plotarmoedeKunst & Cultuur

Bij onze oosterburen was Opperduitsland van Alexander Schimmelbusch een hit. Maar of Christophe Vekeman daarvan onder de indruk is ... ?
Prometheus

Alexander Schimmelbusch, Opperduitsland

Het jaar 2019 ziet er zo op het eerste gezicht op letterkundig vlak best veelbelovend uit, als je het mij vraagt, wat ik uiteraard niet zeg met de publicatie, in september, van mijn eigen nieuwe roman in gedachten – Cruise zal die heten –, maar wel omdat over enkele dagen reeds de nieuwe vertaling verschijnt van een boek van Carson McCullers.

Nu, echter, zullen wij het hebben over een roman die is geschreven door de in 1975 in Frankfurt geboren, hoofdzakelijk in New York opgegroeide en Alexander Schimmelbusch genaamde zoon van een Duitse industrietopman. Teneinde zo capabel mogelijk in de voetsporen van zijn vader te kunnen treden, studeerde Alexander economie, en kijk, hij werkte daadwerkelijk een aantal jaren als ‘investment banker’ in Londen – tot hij besloot om schrijver te worden. Zijn boek, dat een hit is in Duitsland en om de rechten waarvan naar verluidt niet minder dan acht Nederlandse uitgevers hebben gebakkeleid, is Opperduitsland getiteld.

De roman speelt zich af, of toch voor het grootste deel, in het voorjaar van 2017, en begint ermee dat hoofdfiguur Victor, zoals zo vaak het geval is op weg naar zijn werk, gezeten achter het stuur van zijn luxueuze bolide het gevoel heeft dat hij gaat sterven. Algauw blijkt overigens dat het wellicht even correct is te stellen dat de negendertigjarige man in kwestie allang als gestorven kan worden gekenschetst, of althans in emotioneel opzicht het leven leidt van een bijna-dode: ondanks het feit dat hij in zijn carrière bij de Birken Bank naar schatting al zo’n 100 miljoen euro verdiend heeft en bijgevolg in staat is om in alle zorgeloosheid in een restaurant een fles wijn van 2400 euro te bestellen, viert de ledigheid hoogtij in zijn bestaan, wat niet ongeestig tot uiting komt in bijvoorbeeld de volgende passage, waarbij het weliswaar nuttig is in gedachten te houden dat het genoemde ‘Falkenstein’ Victors ‘jarendertighuis’ is, dat ‘er ’s nachts uitzag als een modernistische lamp’: ‘Als hij zich verveelde op kantoor, een aquarium in Frankfurt op de tweeëndertigste verdieping vanwaar het uitzicht in noordelijke richting tot Falkenstein reikte, veegde hij over zijn touchscreen om in de verte zijn grote lamp aan en uit te zetten. Hij speelde met de gedachte morse te leren.’

Annette Hauschild
Alexander Schimmelbusch

Hij is gescheiden van Antonia, met wie de relatie in zijn eigen ogen sowieso nooit een ‘langetermijnproject’ is geweest, en heeft nu een als ‘nauwelijks gedefinieerd’ omschreven affaire met zijn getrouwde buurvrouw. Het enige wat hem gevoelsmatig écht weet te bewegen, is zijn dochtertje Victoria: ‘Victor had zijn dochter lief op de bijna bezeten manier waarop kinderen uit de teloorgaande burgerlijke milieus toentertijd werden liefgehad, en dus was ze aldoor in zijn gedachten aanwezig’ – en hier merken we meteen ook, meer bepaald dan aan het gebruik van het woord ‘toentertijd’, dat de roman zich dan mag afspelen in 2017, maar dat het verhaal ons wel degelijk in retrospectie wordt verteld: aan het einde van de roman is de toekomst al een heel tijdje aangebroken en wordt de lezer bijgevolg een blik gegund op wat ons – of Duitsland – staat te wachten. En wat Duitsland te wachten staat, heeft in deze politieke roman alles te maken met het manifest dat Victor, wederom uit verveling, om de tijd alsook de leegte te verdrijven, op een goede dag bij elkaar pent.

Het is in de eerste plaats dit politieke manifest, nu, dat net als de hele roman in een zeer specifiek-satirische, soms enigszins vermoeiende maar altijd spitante stijl is gesteld, dat door bewonderaars van Hochdeutschland als zo belangwekkend wordt ervaren, en waarvan met name de links-populistische strekking als zo uitzonderlijk – door sommigen waarschijnlijk als hoogst confronterend en beangstigend, door anderen ongetwijfeld als voorbeeldig – wordt gezien. Het linkse zit hem dan bijvoorbeeld in het voorstel een vermogensplafond voor particulieren van 25 miljoen euro in te stellen, het populistische in Victors standpunt ten aanzien van vluchtelingen en migranten: ‘Wie het legitiem vindt zijn vrouw af te ranselen omdat ze de verkeerde geitenyoghurt bij het schapenvlees heeft gereserveerd, zullen we naar zijn woestijn terugdrijven.’ Geboren Duitsers – niet alleen de zogeheten ‘playboynazi’s’, maar Duitsers tout court – komen er trouwens niet minder bekaaid van af: ‘Onze vrouwen hebben ons opgevoed tot moderne mannen, die zich niet alleen door hun prestatiebereidheid maar ook door hun frustratietolerantie onderscheiden. Die bij conflicten niet reflexmatig naar de zweep, maar gecontroleerd naar de fles grijpen.’

Is dit boek ook een aanrader als je geen bondskanselier van Duitsland bent?

Naar het schijnt heeft Merkel tijdens haar lectuur van deze roman veelvuldig zitten onderstrepen, maar of het boek ook een aanrader is voor mensen als ik, die als zij eerlijk wezen politiek beschouwen als niets anders dan opium voor het volk? Laat mij een laatste keer citeren, en wel een passage over een redactrice die Victors synopsis van een nog te schrijven roman heeft beoordeeld: ‘Onder het lezen was bij haar de verdenking gerezen dat het aanzienlijke stijlbewustzijn hier een frappante plotarmoede moest versluieren.’ Door dit zo schaamteloos te formuleren geeft Schimmelbusch er blijk van, lijkt me, tot het optimistische schrijverstype te behoren, welk type meent te mogen hopen dat als je de kritiek maar voor bent, je de kritiek meteen ook ontkracht. Wat echter niet het geval is, natuurlijk.

Christophe Vekeman

'Opperduitsland' van Alexander Schimmelbusch is verschenen bij Prometheus
Uit het Duits vertaald door Kris Lauwerys en Isabelle Schoepen

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram