Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Ten strijde tegen de vermaledijde werkelijkheid

Ten strijde tegen de vermaledijde werkelijkheidKunst & Cultuur

Christophe Vekeman las de semi-autobiografische roman van Nico Walker waarin zijn eigen oorlogstrauma, opgelopen in Irak, beschreven wordt.
Athenaeum

Nico Walker, Cherry

Cherry, het romandebuut van Nico Walker, wordt in gang getrapt door twee citaten die bij wijze van motto fungeren, en één ervan luidt ‘And it feels like the whole wide world is raining down on you’ en is afkomstig uit het nummer ‘Courtesy of the Red, White and Blue’, zijnde de grootste hit die countryzanger Toby Keith tot nog toe in zijn carrière mocht scoren.

Het liedje, waarin behalve de voornoemde regel ook de voorspelling ‘And you’ll be sorry that you messed with the US of A, cause we’ll put a boot in your ass, it’s the American way’ voorkomt, werd met name razend populair in de nasleep van 9/11 en ten tijde van de inval en de oorlog in Irak, waar de ik-figuur van deze wat dan heet ‘semi-autobiografische’ roman in 2005 belandt nadat hij, niet wetend van welk hout pijlen te maken, min of meer in de steek gelaten ook door zijn vriendin, dienst genomen heeft in het leger.

Daar krijgt hij ter voorbereiding op zijn missie in Irak onder meer filmpjes van auto-ongelukken en vermoorde mensen te zien die bedoeld zijn om hem en de andere rekruten te laten wennen aan de dood, en eveneens staat er over het trainingskamp in kwestie te lezen: ‘Drilsergeant Cole stompte me zonder aanleiding in mijn kruis. Dat soort dingen gebeurden nou eenmaal. Het was allemaal een soort rollenspel, moest je maar denken. De drilsergeanten deden alleen maar alsof ze drilsergeanten waren. Wij deden alsof we soldaten waren. Het leger deed alsof het het leger was.’

Ik was een sneue gestoorde eikel doordat ik een paar afgrijselijke dingen had meegemaakt.

Het is dit gevoel van onwerkelijkheid dat, eenmaal in Irak terechtgekomen, aanvankelijk aanhoudt, waarbij de vraag wat de ik-figuur en zijn medesoldaten daar in hemelsnaam doen of moeten doen niet van de lucht is en hand in hand gaat met de vaststelling dat ‘we daar geen flikker zouden bereiken’ en dat de Amerikanen daar vooral dienen als bommenvlees.

Als de waanzin daadwerkelijk toeslaat, echter, en de hoofdpersoon niet langer een ‘cherry’ – wat wil zeggen: geen oorlogsmaagd meer – is en zijn eerste echte doden gezien heeft, meer bepaald tot op het bot verminkte, tot aan de onherkenbaarheid toe uiteen gereten jongemannen als hijzelf die zelfs niet het genoegen hebben genoten om als held te zijn gestorven maar enkel en alleen als stomtoevallige slachtoffers kunnen worden omschreven, komt de realiteit toch weer in voldoende mate tastbaar en concreet te zijn om eraan te willen ontsnappen. Door middel van per post gesmokkelde drugs, bijvoorbeeld, en desnoods door perslucht uit een spuitbus te inhaleren tot ‘het contact met het centrale zenuwstelsel’ wordt verloren. ‘Hij wiegde heen en weer als een blinde pianist. Er liep een straaltje kwijl uit zijn mond, dat een plasje in zijn schoot maakte,’ aldus de beschrijving van een in zo’n persluchtroes verkerende sergeant op zeker ogenblik.

Nico Walker

Eenmaal terug in Ohio, USA, blijven de drugs helaas de ik-persoon, alsmede zijn geliefde, met wie hij getrouwd is en van wie hij vervolgens weer scheidt, stevig in de greep houden, in die mate dat zij op een kwade dag onder ogen moeten zien elke week meer dan duizend dollar aan heroïne te spenderen. ‘Ik was een sneue gestoorde eikel doordat ik een paar afgrijselijke dingen had meegemaakt. Je draait nu eenmaal door als je afgrijselijke dingen meemaakt,’ verantwoordt de verteller zijn verslaving, al moet gezegd dat die verklaring uiteraard niet opgaat voor zijn eegade, en al moet daar ook nog eens aan worden toegevoegd dat hij allang vóór zijn indiensttreding in het leger niet bepaald vies was van op chemische manieren opgewekt genot.

In elk geval gaat het allemaal van kwaad tot erger, tot op het punt dat de verteller een bankoverval pleegt die in die zin faliekant afloopt dat hij – zo begint de roman – gearresteerd wordt. Dat hij in de gevangenis zal terechtkomen, ligt enigszins voor de hand, en dat is hoe dan ook wat er met de schrijver van de roman in die vermaledijde werkelijkheid is gebeurd: toen hij in 2013 een brief mocht ontvangen van uitgever Matthew Johnson was hij achtentwintig en zat hij al zo’n tweeënhalf jaar achter staal en grendel. ‘And the rest is history,’ zal men mogelijk over een jaar of dertig zeggen, mocht tegen die tijd zijn gebleken, tenminste, dat Cherry in gelijke mate een klassieker is geworden als dat hij nu in Amerika een rasechte bestseller is. Dat valt nog te bekijken, natuurlijk.

Zonder meer staat vast dat Cherry een roman is die de ondubbelzinnige gruwel van – en trouwens ook de gruwelijke verveling die inherent is aan – de oorlog weet te vatten, die de juist wél uiterst ambigue helse hemel van een heroïneverslaving allerbeklemmendst weergeeft, en die je niet weglegt tot het boek ergens in de diepten van de nacht je door de uitputting uit handen wordt getrokken.

Anderzijds laat zich toch ook soms merken dat Nico Walker in zijn nawoord de volledige waarheid schrijft wanneer hij bekent hoeveel mensen eraan te pas zijn gekomen om de roman te redigeren, bij te schaven en zelfs ronduit te herschrijven vooraleer hij was wat hij nu is. Niet dat dit op zich uitmaakt, natuurlijk, maar hoe meer mensen er zijn betrokken bij de creatie van een – althans literair – kunstwerk, hoe middelmatiger het dikwijls wordt, en de stem van Nico Walker in dit boek is dan ook opvallend krachtiger en authentieker dan de stijl waarin diezelfde stem heeft vorm gekregen. Maar dát die stem desondanks krachtig klinken blijft, bewijst hoe beluisterenswaardig zij wel degelijk is…

Christophe Vekeman 

'Cherry' van Nico Walker is verschenen bij De Bezige Bij. 
Uit het Engels vertaald door Joris Vermeulen. 

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram