Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Terug naar Gilead

Terug naar GileadKunst & Cultuur

Christophe Vekeman las 'De Testamenten' van Margaret Atwood, het langverwachte vervolg op 'Het verhaal van de dienstmaagd'. Een en al leesplezier!

Het vervolg op The Handmaid's Tale is een boek vol spannende plottwisten.

De First Lady van de Canadese literatuur, Margaret Atwood, telt inmiddels tachtig levensjaren, maar dat er nog altijd geen sleet op haar pen zit, wordt wel bewezen door haar gloednieuwe roman The Testaments. Een langverwáchte roman, mag je wel stellen, want De testamenten, zoals het boek in het Nederlands heet, is het vervolg op The Handmaid’s Tale uit 1985, de roman die de basis vormde van een televisieserie die, met Elisabeth Moss in de hoofdrol, sedert 2017 drie seizoenen lang de hoogste ogen heeft gegooid en ongetwijfeld voor de schrijfster zelf een grote stimulans betekend heeft om aan deze sequel te beginnen.

In haar ‘Woord van dank’ dat op de roman volgt geeft zij te kennen dat lezers haar maar bleven vragen wat er na het einde van Het verhaal van de dienstmaagd gebeurde, en meer bepaald bleek er een grote nieuwsgierigheid te bestaan naar het antwoord op de vraag hoe ‘Gilead’ ten val gekomen is.

Elisabeth Moss in de tv-serie The Handmaid's Tale

Voor de mensen die niet vertrouwd zijn met het boek of de serie: Gilead is de naam van de totalitaire, ultra-christelijke republiek waarin het verhaal zich afspeelt en die zich kenmerkt door een uitgesproken vijandige attitude tegenover vrouwen, die hetzij een slaafse echtgenote zijn, hetzij een louter voor de voortplanting dienende Dienstmaagd, hetzij een van de staalharde ‘Tantes’ die erop toezien dat eenieder in de maatschappij zich wel degelijk aan de zeer strenge regels houdt.

We hebben het hier kort samengevat over een wereld waarin meisjes liever zelfmoord plegen dan dat zij met de hun toegewezen mannelijke wederhelft in het huwelijk treden, wat voor de lezer gezien de omstandigheden niet eens heel erg onbegrijpelijk is. En hoe deze vreselijke samenleving uiteindelijk zichzelf ondergraaft en ten val brengt, dat wordt dus uit de doeken gedaan in De testamenten, dat zich afspeelt vijftien jaar na The Handmaid’s Tale.

Ik beperk mij tot het zeer karig verstrekken van slechts de hoogstnoodzakelijke informatie. Ik wil het leesplezier niet vergallen.

Atwood laat afwisselend drie personages aan het woord. Ten eerste één van die voornoemde ‘Tantes’, Tante Lydia genaamd, die in tegenstelling tot gewone vrouwen wél lezen en schrijven geleerd heeft en bijgevolg in staat is op gevaar van eigen leven en met het oog op het nageslacht haar geheime herinneringen, plannen en gedachten aan het papier toe te vertrouwen.

Ten tweede komt de dochter van een overleden vooraanstaande echtgenote aan het woord, en ten slotte leren wij een eveneens nog jonge vrouw kennen die niet in Gilead maar wel in het naburige Canada woont en die zichzelf en haar ouders in de problemen brengt door deel te nemen aan een anti-Gilead-demonstratie.

Ik beperk mij – u merkt het – tot het zeer karig verstrekken van slechts de hoogstnoodzakelijke informatie, want in deze roman is werkelijk niets of niemand wat of wie het of zij lijkt te zijn, en het laatste wat ik wil is het vergallen van leesplezier door mijn tong te laten slippen. Alles wat ik over het verhaal zelf nog kwijt wil, is dat dit boek heel zeker zonder voorkennis kan worden gelezen, maar anderzijds ook onlosmakelijk gelinkt is aan zijn voorganger doordat Margaret Atwood een aantal personages opvoert die rechtstreeks te maken hebben met de hoofdfiguur in The Handmaid’s Tale, Offred – of Vanfred, zoals zij in de vertaling genoemd wordt.

©Jean Kallek
Er zit nog geen sleet op de pen van Margaret Atwood

Leesplezier dus, ik gebruikte het woord niet zomaar, is wat De testamenten met zijn vele plottwisten ruimschoots te bieden heeft – ongetwijfeld zal ook deze roman een prachtige, spannende serie opleveren –, al valt er misschien ook wel een kritische aantekening of twee te maken bij het boek. Zo is de keuze van Margaret Atwood om haar dystopie te bereiden met niets anders dan ingrediënten uit de wereldgeschiedenis op zich niet oninteressant, natuurlijk, al doet een en ander tegelijkertijd ook wel afbreuk aan de geloofwaardigheid van het toekomstbeeld dat zij schetst.

Dat juist – of all countries – de Verenigde Staten kans zouden maken af te glijden naar een totalitaire samenlevingsvorm die momenteel veel dichter aanleunt bij de praktijk van alledag in bijvoorbeeld een heleboel Aziatische landen, komt op mij persoonlijk iets te vergezocht over.

Daarnaast is er het feit – maar dat is natuurlijk eigen aan dystopieën – dat er in De testamenten knappe bespiegelingen aan te treffen vallen over de mens in zijn algemeenheid (‘Het zou u verbazen hoe snel de geest verwekelijkt bij afwezigheid van andere mensen. Eén mens is geen mens: we bestaan in relatie tot anderen. Ik was alleen: ik liep het risico geen mens te worden’), maar dat de individuele psychologie van de personages niet meteen tot de voornaamste interesses van de schrijfster lijkt te behoren.

De drie stemmen zijn bijvoorbeeld opvallend gelijkklinkend, en de situatie – het leven in Gilead – is een pak uitzonderlijker dan dat de drie vertelsters zijn, die elk voor zich bepaald geen bijzondere indruk op de lezer nalaten. Meer specifiek zet Atwood personages neer die voor het grootste deel precies doen wat je zelf zou hebben gedaan, wat tot misschien enigszins paradoxaal lijkend gevolg heeft dat ze minder levensecht zijn dan je zou wensen. Het neemt niet weg, evenwel, dat ik zou willen afsluiten met voor de derde keer het woord ‘leesplezier’ te gebruiken. Want dat weet De testamenten van Margaret Atwood op onbekrompen wijze te verschaffen.

Christophe Vekeman

'De testamenten' van Margeret Atwood is verschenen bij Prometheus
 

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram