Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Theaterpionier Tone Brulin overleden

Theaterpionier Tone Brulin overledenKunst & Cultuur

Tone Brulin was een vernieuwer in het theater, als auteur en regisseur. Hij schreef scherp tegen onderdrukking en bracht voor het eerst stukken uit Afrika en Azië naar Vlaanderen. Hij werd 92 jaar oud.
Tone Brulin© BELGA

Tone Brulin

Tone Brulin is overleden op zijn 92e in Maleisië, het land van zijn echtgenote. Dat is niet toevallig: Brulin was tot op hoge leeftijd een wereldreiziger, die op alle continenten heeft gewerkt. Actrice Alice Toen, die veel met hem heeft samengewerkt, herinnert zich dat zijn leraar Herman Teirlinck hem de "commis-voyageur van het theater" noemde.

Tone Brulin werd geboren als Antoon van den Eynden in de Antwerpse Seefhoek. Hij was een generatiegenoot van Julien Schoenaerts - vader van Matthias - en van Dora Van der Groen, zijn tweede echtgenote. Het drietal speelde samen in de Vlaamse film "Meeuwen sterven in de haven" uit 1955.

Hij studeerde aan La Cambre bij Herman Teirlinck. In het prille begin combineerde hij acteren met schrijven. Brulin was mede-oprichter van de tijdschriften "Tijd en mens" en "Gard Sivik".

In het Nederlands Kamertoneel in Antwerpen bracht hij vanaf de jaren 50 avantgardistisch theater, "met voor- en tegenstanders", zegt actrice Alice Toen (94). Ze herinnert zich zijn houding als regisseur: "Hij luisterde, dacht na en sprak niet veel. We meenden soms dat hij in slaap was gevallen. Maar toen zei hij weer iets, waaruit bleek dat hij heel goed aan het luisteren was. Hij was een heel belangrijke, aparte theatermaker." Alice Toen speelde in veel van Brulins stukken.

Tegen onderdrukking
Eind jaren 50 werkte Tone Brulin als regisseur in Belgisch-Congo en in Zuid-Afrika. "Daar was hij geschokt door de apartheid," vertelt theatercriticus Pol Arias. "Het was misschien wel een keerpunt in zijn loopbaan." Brulins bekendste theaterstuk "De honden" is een scherpe aanklacht tegen de apartheid tussen blank en zwart. Hij kreeg er veel tegenwind voor van pro-Zuid-Afrikaanse kringen in die tijd.

Het engagement van Tone Brulin en zijn vele reizen leidden tot de oprichting in 1975 van Tiedrie, Het Theater van de Derde Wereld in Europa in Antwerpen. Daar introduceerde hij theater uit Azië en Afrika, een primeur voor Vlaanderen. "Hij was een pionier van het multiculturele theater," volgens Pol Arias.

In de jaren 60 kwam Brulin in contact met het experimentele theater van de Pool Jerzy Grotowski, die hij ook naar Vlaanderen haalde. Improvisaties en workshops kwamen in de plaats van het traditionele teksttheater.

Bekroond
Tone Brulin kreeg in 1963 de Staatsprijs voor Toneelletterkunde voor "Pas op, mijnheer Lipman komt" en in 2006 de Vlaamse Cultuurprijs voor Podiumkunsten voor "Puur", een dansvoorstelling met Ultima Vez van choreograaf Wim Vandekeybus, die ook op het theaterfestival van Avignon te zien was. In 1986 won hij ook de Arkprijs voor het Vrije Woord.

Minister van Cultuur Sven Gatz reageert op het overlijden van Tone Brulin op Twitter: "Kan een theatermonument ons verlaten? Eens een pionier een pad geëffend heeft, blijft het begaanbaar."

Tone Brulin maakte ook een kunstwerk voor het metrostation Bizet in Brussel: een constructie van blauwe buizen en gekleurd plexiglas, en op de perrons een zwarte vrouw en een blanke man. Het werk "La Caracola" verwijst naar een theatervloer.

Bron: VRT NWS.

Espresso

Espresso, uw ochtendradio met pit! Ontwaak met rustige muziek, blijf op de hoogte van het culturele leven in Vlaanderen en ontdek wat Klara vandaag voor u in petto heeft.

Presentatie: Cara Van der Auwera / Sieglinde Michiel / Clara De Decker

Samenstelling week: Ilya Lisser
Samenstelling weekend: Els Van Hoof

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via espresso@klara.be

Elke weekdag van 06 tot 09 uur en in het weekend van 07 tot 10 uur via Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 24 uur lang te herbeluisteren via de site en de app.