Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Triomf over het graf

Triomf over het grafKunst & Cultuur

Wie nog niks van Denis Johnson gelezen heeft, krijgt met de verhalenbundel 'De gulheid van de zeemeermin' een mooie kans om dat goed te maken. Wie al veel van Denis Johnson gelezen heeft, zal ook door deze verhalenbundel niet teleurgesteld worden.

Denis Johnson, De gulheid van de zeemeermin, De Bezige Bij

Over twee maanden zal het precies een jaar geleden zijn dat, op zevenenzestigjarige leeftijd, de te Munchen ter wereld gekomen, deels in de Filippijnen en Japan opgegroeide maar voorts wel degelijk door en door Amerikaanse Denis Johnson stierf; hij was onder meer de schrijver van de gelauwerde Vietnamroman 'Tree of Smoke' en de novelle 'Train Dreams', beide in de jaren 2000 gepubliceerd. Faam verwierf hij in 1992, als voormalig leerling van Raymond Carver, evenwel met een verhalenbundel, 'Jesus’ Son', en ook het postuum verschenen 'De gulheid van de zeemeermin', zoals de titel in het Nederlands luidt, bestaat uit vijf korte – zij het vrij lange korte – verhalen.

In zijn jongere jaren kampte Johnson met zware verslavingen aan alcohol en drugs – de oorzaak van zijn dood zou trouwens leverkanker zijn –, en beide onderwerpen komen ook in zijn literaire zwanenzang behoorlijk overvloedig aan bod. Het tweede verhaal speelt zich bijvoorbeeld af in een door de druggy goegemeente ‘Motel Starlight’ genoemd afkickcentrum, waar de tweeëndertigjarige hoofdpersoon zich epistolair richt tot onder meer zijn vader, zijn oma, Paus Johannes Paulus en Satan, en ook in het derde verhaal, waarin het jaar 1967 is en de plaats van handeling een gevangenis, worden de directe gevolgen van het gebruik van in lsd-achtige vloeistoffen gedrenkte papiersnippers tot in de ijzingwekkendste details aanschouwelijk gemaakt.

Denis Johnson, Foto: De Bezige Bij

Maar het spreekt voor zich dat ook het verval, het nakende einde, noem het gerust de dood als een zeer aanwezig wolkendek over deze laatste verhalen van de zieke Denis Johnson hangt. ‘Vanochtend werd ik overvallen door zo’n treurnis om de snelheid van het leven (…) dat ik de auto bijna in de prak reed,’ lezen wij aan het begin van het titelverhaal, en de vierde tekst, ‘Triomf over het graf’ geheten, eindigt inderdaad deels triomfantelijk doch eveneens gepast deemoedig met: ‘De wereld draait toch wel door. Het zal je duidelijk zijn dat ik op het moment dat ik dit schrijf niet dood ben. Maar misschien wel tegen de tijd dat je het leest.’ En over dood gesproken: wat te denken van de in slotverhaal ‘Doppelgänger, poltergeist’ ontvouwde theorie als zou Elvis Presley tijdens zijn legerdienst in het jaar 1957 door manager Colonel Tom Parker om het leven zijn gebracht, waarna zijn plaats werd ingenomen door zijn in weerwil van wat de geschiedenis ons op de mouw probeert te spelden in 1935 uitdrukkelijk níét doodgeboren tweelingbroer Jesse Garon Presley?

 

Uniek en doeltreffend en ook beklijvend.

De verhalen in 'De gulheid van de zeemeermin' zijn vaak heel associatief van aard, even warrig als de menselijke geest en net zo vormeloos als het leven zelf, maar juist dat maakt ze zo uniek en doeltreffend en ook beklijvend, zeker wanneer Johnson heel concreet gaat focussen op wat sowieso de hele tijd de bodem van deze verhalen lijkt te vormen, namelijk een groot besef van de eenzaamheid van de mensen. In het eerste verhaal, bijvoorbeeld, krijgt de ik-figuur na vele jaren plotseling telefoon van zijn terminaal ziek blijkende ex-vrouw, die naar eigen zeggen sterk haar best doet om hem te vergeven voor wat hij haar zoal heeft aangedaan, zodat hij zich op zijn beurt uitput in gemeende verontschuldigingen – waarna hij opeens begint te twijfelen of hij haar naam wel juist verstaan heeft daarnet: is het inderdaad Ginny die hij aan de lijn heeft, zou het niet Jenny kunnen zijn, Jenny, de naam van zijn tweede (inmiddels eveneens ex-) vrouw? Later herinnert hij zich wat een bevriende journalist hem ooit vertelde, namelijk dat hij de laatste was geweest die een zekere terdoodveroordeelde sprak. Na dat gesprek ging de bevriende journalist – alles in het kader van een reportage die hij bezig was te maken – praten met de in niets dan lucht en rode pumps geklede weduwe van de man: ‘deze dialoog, of eigenlijk beide dialogen – het interview in de dodencel en het interview met de naakte weduwe – had plaatsgevonden via de glazen scheidingswand die was aangebracht om iedere hartstochtelijke handtastelijkheid te voorkomen.’ Of hoe intimiteit en afstand dikwijls en haast onvermijdelijk hand in hand gaan in dit leven…

Alles kan altijd gebeuren,’ schreef Harry Mulisch. ‘We leven in een catastrofaal universum – geen universum van geleidelijkheid,’ voegt Denis Johnson daaraan toe. Knoopt deze woorden, gij allen, goed in de oren, en wacht niet te lang met het lezen van het werk van Denis Johnson!

Christophe Vekeman

'De gulheid van de zeemeermin' van Denis Johnson is verschenen bij De Bezige Bij
Uit het Engels vertaald door Peter Bergsma

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts nodigen een ‘guest of honour’ uit en laten ook andere gasten aan de studiotafel plaats nemen. Alles voor de Kunst!

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram