Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Valse brieven van een vileine sarcaste

Valse brieven van een vileine sarcasteKunst & Cultuur

Soms heeft een mens zin om gewoon eens lekker te ouwehoeren. En dan zitten we volgens Christophe Vekeman goed met de bekentenissen van literair oplichtster Lee Israel.

En wat als een schrijfster haar talent zou inzetten om mensen op te lichten?

Kun je me ooit vergeven? van Lee Israel, die in 2014 op vijfenzeventigjarige leeftijd overleed, verscheen in zijn oorspronkelijke, Engelstalige versie al in 2008, en de Nederlandse vertaling is dan ook een rechtstreeks gevolg van de succesvolle verfilming ervan twee jaar geleden. Die film – Can You Ever Forgive Me?, met in de hoofdrol Melissa McCarthy – heb ik niet gezien, maar het boek, kan ik wel zeggen, is een aanrader.

Het boek begint met een brief van niemand minder dan Dorothy Parker aan ene Germaine, waarop, ten tweede, een brief volgt die ondertekend is door Edna Ferber, door Lee Israel omschreven in termen die evengoed van toepassing op Parker geweest hadden kunnen zijn: ‘een van de populairste en productiefste schrijvers van haar tijd – een feeks, een snob, een onopvallende dominatrix wier ingesnoerde venijn immer dreigde los te breken’.

Meteen hierna is het de beurt aan een brief van Louise Brooks, die liefhebbers van het werk van Willem Frederik Hermans misschien wel in de eerste plaats zullen associëren met diens roman Een heilige van de horlogerie en die door Israel ‘een linkerhersenhelfttype’ wordt genoemd, alsmede ‘een verrukkelijk schepsel: belezen, temperamentvol, cynisch tot op het bot, een beroemde uitroeier van Hollywoodmythes en een superieure hater’.

In de brief die we van Brooks te lezen krijgen, heeft de actrice het over haar betreurde collega Marilyn Monroe, en meer bepaald over de oorzaak van haar zelfmoord. ‘Ik haat de Kennedy’s. Ze waren eropuit alle beauty’s in Babylon te naaien, en het waren hun nonchalance en wreedheid – hun bijgebracht door een vader met verdorven, beestachtige instincten – die uiteindelijk een fijngevoelige en fatsoenlijke vrouw vermorzelden. Ze was een van de vele slachtoffers.’

Waarop een brief volgt waarin Noël Coward het over Marlene Dietrich heeft.

En dan breekt eindelijk het eerste hoofdstuk aan, waarin Lee Israel met een enkele zin – het literaire pendant van een emmer koud water – de ondertitel van het boek, die Bekentenissen van een literair oplichter luidt, in een klap zijn betekenis verleent. ‘Alle brieven in dit boek plus een paar honderd soortgelijke zijn van mijn hand: in 1991 en 1992 bedacht, geschreven, getypt en ondertekend door mij in mijn eenkamerappartement met een huurachterstand vlak bij delicatessenzaak Zabar’s aan New Yorks Upper West Side.’

Eén van de brieven die Lee Israel bedacht, en die zogezegd door Dorothy Parker geschreven werd

Het was nochtans allemaal zo goed en veelbelovend belovend begonnen voor de jonge ambitieuze Lee Israel, die een bestaan leidde waarvan de meeste schrijvers slechts kunnen dromen – een leven van Beefeaterginovergoten restaurantlunches, sigarettenpijpjes, taxi’s, door allerlei beroemdheden druk bijgewoonde feesten, riante voorschotten en wat je maar wil. Ze schreef geen romans of gedichten maar biografieën en ‘had zelfs nog nooit zo’n standaard afwijzingsbriefje ontvangen waar succesvolle schrijvers later triomfantelijk schertsend op terugzien. (…) Ik had nul ervaring met falen.’

Het begin van het eind, echter, breekt aan wanneer ze het aanbod van Estée Lauder om dier levensverhaal op schrift te stellen, het mocht kosten wat het koste, hooghartig afslaat en integendeel besluit om de óngeautoriseerde, met de nodige roddels en achterklap gelardeerde biografie van de cosmeticagigante op de wereld los te laten. Het boek flopt en de reputatie van Israel gaat in die mate aan diggelen dat ze zich gedwongen ziet om iets te doen wat haar nooit gelegen heeft en, zoals al spoedig blijkt, ook nooit zal liggen: in loondienst werken.

Van het een komt het ander, en meer bepaald komt van het ene glás het andere, waarop zij op het punt aanbelandt dat ze de rekening van de dierenarts – ze heeft een onweerstaanbaar katje van de straat gehaald – niet meer kan betalen. Israel vindt een oplossing voor het probleem door een paar brieven van actrice Fanny Brice uit een bibliotheek te ontvreemden en ze voor goed geld te verkopen, waarop zij het idee krijgt om haar schrijftalent en het gevoel voor snibbig sarcasme dat zij deelt met de daarnet genoemde Hollywoodsterren aan te wenden als epistolair vervalser.

En zó succesvol en goed werd zij in haar nieuwe vak dat twee van haar brieven, bijvoorbeeld, ‘door tekstbezorger en Noël Cowardkenner Barry Day’ werden ‘opgenomen in het boek The Letters of Noël Coward, dat in 2007 bij Knopf verscheen.’ En zó slecht liep het vervolgens allemaal af dat Israel uiteindelijk vijf jaar voorwaardelijk en zes maanden huisarrest kreeg.

Lee Israel leidde een bestaan waarvan de meeste schrijvers slechts kunnen dromen.

Of uit haar bekentenissen blijkt dat zij van een en ander spijt had of door een vorm van wroeging geplaagd werd? Niet bepaald, nee. ‘Mijn brieven waren speels en grappig en gewoon geweldig,’ pocht ze niet geheel bezijden de waarheid, en dat kan ook worden gezegd over dit kleine boekje, dat een vrij spectaculair en uiteraard dus ‘waar gebeurd’ verhaal vertelt, maar dat vooral toch weet te amuseren door de sprankelende arrogantie en de onverstoorbaar pinnige, vileine persoonlijkheid van de schrijfster.

Christophe Vekeman

'Kun je me ooit vergeven?' van Lee Israel is verschenen bij De Geus
Uit het Engels vertaald door Nadia Ramer

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Chantal Pattyn

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram