Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Verslaafd aan zelfmoord

Verslaafd aan zelfmoordKunst & Cultuur

Christophe Vekeman werd van z'n sokken geblazen door 'Heilbot op de maan', het nieuwe boek van David Vann. Op zondag 31 maart 2019 is de schrijver te gast in KVS tijdens het Passa Porta Festival.
De Bezige Bij

David Vann, Heilbot op de maan

Het enige wat ik tot voor kort van David Vann had gelezen, was een interview dat er de reden van vormde dat ik vervolgens jarenlang in de winkel met een wijde boog om zijn boeken heen liep, alsof het geen boeken waren maar bedorven voedingswaren. In dat interview, immers, had hij het bestaan zich geringschattend uit te laten over een van de allerbeste romans die mij persoonlijk ooit onder ogen zijn gekomen, namelijk We Need To Talk About Kevin van Lionel Shriver

Vandaag, nu ik Heilbot op de maan gelezen heb, geldt mijn oordeel als volgt: David Vann heeft geen bal verstand van literatuur én heeft een fantastisch oeuvre op zijn naam staan. En dat laatste kan ik zeggen, dus, op basis van een enkel boek, ja, want wie Heilbot op de maan geschreven heeft, is eenvoudigweg heel zeker niet in staat – nooit in staat geweest ook – om een slécht boek voort te brengen…

Over het verleden gesproken: het romandebuut van Vann, Legend of a Suicide, verscheen in 2008, nadat hij meer dan tien jaar naar een uitgever gezocht had, welk laatste feit het woord ‘twintig’ in de eerste zin van Vanns ‘Voorwoord’ bij Heilbot op de maan verklaart: ‘Waarom schrijf ik twintig jaar na Legende van een zelfmoord weer over mijn vader?’

Voorts betreft het hier een vraag die vele Vannlezers zich ongetwijfeld zelf zouden kunnen stellen, want inderdaad, ook Vanns eerste roman ging erover dat zijn vader in maart 1980 zijn .44 magnumpistool tegen zijn slaap zette terwijl hij aan het bellen was met zijn tweede ex-echtgenote Jeannette, haar mededeelde dat hij van haar hield maar zonder haar niet zou leven en – ondanks het feit dat de negentwintigjarige vrouw in kwestie het amper een jaar voordien had moeten meemaken dat haar moeder met een jachtgeweer haar vader vermoordde en vervolgens zichzelf met een pistool in het hoofd schoot – op zijn beurt en als het ware ‘live’ en wel de trekker overhaalde.

De deur valt dicht, dan hoort ze door de telefoon de knal. (…) Dan hoort ze op de achtergrond een getinkel, alsof de hagel uit een jachtgeweer – want nu denkt ze dat dat het geweest moet zijn – tegen de muren ketst en misschien zelfs tegen de zijkanten van de sauskom. Meer dan tien jaar later, als ze gehoord heeft dat het zijn pistool was en geen jachtgeweer, denkt ze dat het geluid afkomstig moet zijn geweest van schedelfragmenten die op de tafel vielen.’

Dit staat te lezen in een van de zes verhalen die – enkel in de Nederlandse vertaling en geheel conform Vanns verlangen – de roman Heilbot op de maan omlijsten, een roman die volgens het voormelde voorwoord voortgekomen is uit twee nieuwe gegevens.

De Bezige Bij
David Vann

Ten eerste het feit dat Vanns vader kennelijk met het denkbeeld heeft gespeeld om Jeannette met zich mee de dood in te nemen, en ten tweede het inzicht van de schrijver dat als hij ‘Ja’ zou hebben gezegd toen zijn vader hem vlak voor zijn dood vroeg om een jaar bij hem in Alaska te komen wonen, alles misschien anders zou zijn gelopen: ‘Het was niet mijn schuld, maar mijn beslissing had gevolgen.’

De bedoeling van deze roman is dan ook om eindelijk het eindstadium te bereiken van vier decennia schuldgevoel en een slot te breien aan het ‘gesprek met niemand’ dat alle mensen die een geliefde aan zelfmoord hebben verloren nu eenmaal onophoudelijk blijken te voeren. En om dit doel te verwezenlijken doet Vann iets gruwelijks: hij kruipt een driehonderdtal bladzijden lang in het hoofd van zijn vader, Jim, een man die met honderdduizenden dollars aan belastingschuld, pijnlijke sinusproblemen en twee mislukte huwelijken achter de rug weliswaar redenen genoeg heeft om te klagen, zeker als je daarbij ook nog eens rekent dat hij gebukt gaat onder het ergste professionele lot dat zich laat indenken – hij is tegen zijn zin tandarts –, maar die bovenal toch lijdt aan wat zich in de loop van de roman lijkt te laten definiëren als een hardnekkige verslaving.

De verslaving aan de gedachte aan zelfmoord, namelijk, en meer bepaald dan zelfmoord door middel van een vuurwapen. Een van de zinnetjes die hij daarbij voortdurend herhaalt, zowel in gedachten als hardop, tegen zijn therapeut, tegen zijn ouders, tegen Jeannette, tegen zijn schaarse vrienden en tegen zijn jongere broer die hij vanuit Alaska in het kader van een soort ultieme reddingsoperatie in Californië opzoekt, is: ‘Even met mijn vingers knippen en de zon gaat uit.’

Het probleem is,’ lezen wij, ‘dat hij maar blijft bestaan’, hij kan er niets aan doen, zoals hij ook niets doen kan aan het gevoel van uiterste, volkomen onmacht dat hij bij zichzelf gewaarwordt wanneer mensen hem op het hart drukken dat hij bijvoorbeeld met het oog op zijn kinderen of omwille van Jeannette het zich in moreel opzicht niet permitteren kan om zelfmoord te plegen. ‘Dat kan ik zelf niet beslissen,’ geeft hij dienaangaande te kennen. ‘Ik geef je alleen maar door hoe het gaat, ik beweer niet dat ik wil dat het zo gaat.’

Het enige waarin Jim uiteindelijk ten goede slaagt, is dat hij sterft als zelfmoordenaar, niet als massamoordenaar. Dat zijn dood bijna veertig jaar na de feiten rechtstreeks gezorgd heeft voor het meesterwerk dat Heilbot op de maan is, behoort dan weer uitdrukkelijk níét tot zijn verdiensten, natuurlijk. Alle lof daarvoor komt niet Jim maar uitsluitend David Vann toe.

Christophe Vekeman

'Heilbot op de maan' van David Vann is verschenen bij De Bezige Bij.
Uit het Engels vertaald door Arjaan van Nimwegen en Thijs van Nimwegen

David Vann is op zondag 31 maart 2019 te gast op het Passa Porta Festival.

Hebt u vragen over zelfmoord, dan kunt u terecht op www.zelfmoord1813.be of telefonisch op 1813.

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts nodigen een ‘guest of honour’ uit en laten ook andere gasten aan de studiotafel plaats nemen. Alles voor de Kunst!

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram