Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 11 september: Venezia!

Villa d'Este 11 september: Venezia!Klassieke muziek

Venetië, stad van licht en water, van zoete herinneringen en schommelende gondels, maar ook van mysterie, van oorlogen en triomfen. In Villa d'Este vandaag een vluchtige blik op Venetië, met muziek van Vivaldi en Cavalli, van Reynaldo Hahn en Wouter Lenaerts. Met Ernst Toch verkennen we een minder bekend hoofdstuk uit de muziekgeschiedenis. En Fanny Mendelssohn beschrijft in pianoklanken Das Jahr. Stefaan Vanheertum neemt ons terug mee in de tijd met Elegy for the Victims of 9/11.
©Monica van der Land

Stefaan Vanheertum, componist van Elegy for the Victims of 9/11

San Marco

Francesco Cavalli (1602-1676) zong als koorknaap al in de San Marco in Venetië, onder leiding van maestro Claudio Monteverdi. Hij kreeg de schoonheid van de menselijke samenzang en het gevoel voor majestueuze ruimtelijkheid als kind dus al ingelepeld. Later, zelf organist en kapelmeester van de San Marco, zou hij vooral opera's gaan schrijven en zijn imago hiermee definitief (be)vestigen, ook aan het Franse hof. Maar Cavalli schreef ook veel sacrale muziek, al is daar jammer genoeg veel van verloren gegaan. Zijn meeslepende Magnificat uit 1656 bleef gelukkig bewaard en werd vorig jaar op cd gezet door Ensemble Correspondances. De cd heet Carnets de Voyage d'Italie.

De lagune

In hetzelfde rijtje vinden we de cd Spirit of Venice van het Brisk Recorder Quartet Amsterdam en Saskia Coolen terug, en ook het onvergetelijke cd-project van pianist Jan Michiels, Lost in Venice with Prometheus. Dit avontuurlijk luisterproject rond de mythe van Prometheus bevat ook werk van Liszt en Wagner. We pikken er het bijzondere stukje van Franz Liszt uit: Die Wiege. Hier beland je als luisteraar in een apart, compleet verstild universum, dat je niet met romantiek maar met een of andere vorm van minimalisme gaat associëren. De late Liszt als eerste avant-gardist. Het is tegelijk de dromerige opstap naar een luie rondvaart langs de kanalen van Venetië, met gondelier Anthony Rolfe Johnson die in zijn mooi Venetiaanse dialect zingt over de zon, het water en de liefde: Venezia... een sublieme liedcyclus uit 1901 van Reynaldo Hahn.

Louise Aglaé Massart, een oudere tijdgenote van Reynaldo Hahn en pedagoge aan het Conservatoire de Paris, haakt er nog een staartje aan met een bewerking voor viool en piano van een lied van Rossini. 

Am Grabe 

Venetië is ook de stad waar Richard Wagner aan een hartaanval bezweek na een ruzie met zijn vrouw Cosima, de dochter van Liszt. Van Richard Wagner laten we vandaag pianomuziek horen uit 1853: Eine Sonate für das Album von Frau Mathilde Wesendock WWV 85. Met deze vrouw had de jonge Wagner een tijdlang een platonische liefdesverhouding. De muziek is aandoenlijk eenvoudig en verstild. Ze is te vinden op de cd The Liszt Project van de Franse pianist Pierre-Laurent Aimard, verschenen in het Liszt-jaar 2011.

Ernst Toch

Kort na de dood van Wagner en Lisz, kwam in Wenen Ernst Toch (1887-1964) ter wereld. Als tiener sloeg hij intensief aan het componeren, volledig autodiact, en al gauw schreef hij het ene strijkkwartet na het andere. Wegens groot succes staakte hij met plezier zijn studies geneeskunde en wierp hij zich professioneel op het componeren. In een wip raakte hij in Wenen bekend. Als 25-jarige kreeg hij in Mannheim een aanstelling als docent aan de Hochschule für Musik und Darstellende Kunst tot Wereldoorlog I uitbrak en hij naar het front moest. In 1926 ging op het Festival voor nieuwe muziek van Donaueschingen zijn Spiel für Blasorchester op.39 in première. Dit werkje laten we vandaag horen. Het vertoont ondanks zijn vrolijke ondertoon en volkse bezetting al tekenen van de 'nieuwe zakelijkheid', een stijl waarmee componisten afstand namen van alles wat romantisch klonk. In 1933 trok Toch weg uit Duitsland. Zijn muziek werd net als die van Ernst Krenek en Paul Hindemith als 'ontaard' gebrandmerkt. Hij vertok naar Italië, daarna naar Parijs en Londen en tenslotte naar de States waar hij definitief zou blijven en in 1940 de Amerikaanse nationaliteit aannam. Tot zijn dood in 1964 oogstte Toch geweldig veel succes met het schrijven van symfonieën en filmmuziek. Met Oscars en Grammy's toe! Toch noemde hij zichzelf vlak voor zijn dood ontgoocheld "the world's most forgotten composer of the 20th century". Met zijn Strijkkwartet nr.7 in G op.15, nog in romantisch idioom, brengen we hem 25 minuten in herinnering. 

Fanny Mendelssohn 

Fanny Mendelssohn (1805-1847) was de oudere zus van Felix Mendelssohn. Ze was zeker zo begaafd als haar jonge broer, het "wonderkind" Felix, maar erkenning werd een vrouw in de vroege 19e eeuw niet gegund, laat staan dat ze van componeren haar beroep mocht maken. In een brief van haar vader staat zwart op wit: "Du mußt Dich ernster und emsiger zu deinem eigentlichen Beruf, zum einzigen Beruf eines Mädchens, zur Hausfrau bilden" . Zo ging aanvankelijk veel energie en talent verloren. Het is pas na 1840, en tijdens haar verblijf in Venetië en Rome in 1839/40, dat Fanny tot het besluit kwam dat ze haar eigen beslissingen zou gaan nemen, iets waar haar echtgenoot Wilhelm Hensel (een schilder) ook achterstond. Fanny liet haar reserves ten aanzien van componeren en publiceren dus varen en begon intensief te componeren. Zo ontstond in 1841 de pianocyclus Das Jahr, een cyclus van 12 karakterstukken voor piano, geënt op de maanden van het jaar en tevens een bewogen terugblik op de wondermooie tijd die ze met haar man in Italië had beleefd. Dit lange pianowerk wordt zelden in zijn geheel gespeeld of gehoord. Hier kan je 46 minuten helemaal in Italiaanse stemming wegdromen.

9/11

Vandaag is het 11 september en precies 20 jaar geleden dat de Twin Towers instortten onder het terroristische geweld van de Taliban. Componist Stefaan Vanheertum (°1956) was op dat moment in de States, even ten noorden van New York en was zwaar aangedaan door de televisiebeelden. Hij schreef zijn indrukken neer in een ingetogen memoriam voor de slachtoffers van de ramp, meer bepaald zijn herinnering van een vader die in de chaos op zoek was naar zijn verloren dochtertje. Elegy for the Victims of 9/11. Even ingetogen, maar eerder verdoofd door een zoele zomerse warmte klinkt Knoxville Summer of 1915 van de Amerikaanse componist Samuel Barber (1910-1981), op tekst van James Agee. Het zijn de gedachten van een kind van zes die de compositie vorm en rust geven. Het zijn impressies: de zon schijnt, het is zomer, mensen luieren in de tuin, zitten voor hun huis. Alles is okay. Maar toch... May God bless my people, my uncle, my aunt, my mother, my good father, oh, remember them kindly in their time of trouble; and in the hour of their taking away. Het kind wordt naar bed gebracht en voor het inslaapt vraagt het zich nog af wat niemand het kan zeggen: "who i am"..... Waarna de hobo het (schijnbaar?) geruststellende beginthema herneemt. Kippenvel! 

Buena notte, Venezia

Night in Venice is een prachtig, sfeervol vierdelig werk voor fluit en harmonieorkest van de Vlaamse componist Wouter Lenaerts (°1981), broer van harpiste Anneleen Lenaerts. Venetië is in diepe slaap. Of toch niet? Het werk werd in 2006 in deSingel in Antwerpen voor een live-publiek uitgevoerd door het Harmonieorkest van het Conservatorium van Antwerpen o.l.v. Yves Wuyts en verscheen nadien op cd. Wouter Lenaerts richtte het ensemble Symphonia Assai op, met standplaats Genk. Hij doceert muziekschriftuur aan het Conservatorium van Brussel.

Greet Van 't veld

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Werner Trio

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.