Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 12 februari: Amour toujours

Villa d'Este 12 februari: Amour toujoursKlassieke muziek

Trouw beloven of gewoon zot verliefd zijn. Het valt allebei onder de noemer Liefde. Met grote of kleine L... Zij is van alle tijden en onverwoestbaar. Daarom is zij ook de grootste inspiratiebron voor kunstenaars sinds mensenheugenis. In de aanloop naar Valentijn staan we stil bij beklijvende liefdesmomenten in de muziekgeschiedenis. Met muziek van Monteverdi, Geminiani, Liszt, Schumann, Chausson, Armande de Polignac, Richard Strauss en vele anderen.
©Michael Sinclair

De Franse sopraan Laetitia Grimaldi op de cd Ombres: Women Composers of La Belle Époque

Lamento e follia

Lamento della Ninfa van Claudio Monteverdi trotseerde de eeuwen als een van de meest aangrijpende uitingen van liefdesverdriet ooit. Kenmerkend is de dalende kwart in de baslijn. De tekst van Ottavio Rinuccini, beginnende met "Amor, diceva...." beschrijft het verdriet van de nimf die treurt om de afwezigheid van haar geliefde. Het madrigaal maakt deel uit van het beroemde 8e madrigalenboek (1638). 

Liefde en verdriet zijn vaak met elkaar verbonden. Deze kwetsbaarheid kan in muziek vertaald worden als follie, gekheid, zoals in het bekende thema La Follia zoals bij de Italiaanse vioolvirtuoos uit Lucca, Francesco Geminiani. Of deze kan emotioneel uitgediept worden zoals in het beroemde epische pianowerk Kreisleriana (1838) van Robert Schumann. De titel gaat terug op de naam Johannes Kreisler, een excentriek figuur in het leven geroepen door de dichter E.T.A. Hoffmann. Kreisleriana, opgedragen aan Chopin, is opgebouwd uit 8 episodes waarin vreugde en verdriet elkaar in snel tempo afwisselen. Schumann liet achteraf in een brief aan zijn vrouw Clara weten hoe hij bij iedere pennentrek zijn liefde voor haar voelde borrelen.

Een andere wondermooie compositie die over de liefde en haar teloorgang vertelt, stamt uit 1892: Chanson de l'amour et de la mer op.19 van de Franse impressionist Ernest Chausson. Twee schitterende gedichten van Maurice Bouchor voor sopraan en orkest met daartussen een instrumentaal interludium. Het hart van de compositie en later appart gepubliceerd: Le temps des lilas et le temps des roses ne reviendra plus à ce printemps-ci.

Armande de Polignac

...deze Franse componiste hebben we pas ontdekt dankzij de cd Ombres. Women Composers of La Belle Epoque. Op deze cd liederen van Mel Bonis, Cécile Chaminade, Augusta Holmes, Pauline Viardot en dus ook Armande de Polignac (1876-1962). Zij ging aanvankelijk de geschiedenis in als eerste Française die een symfonisch orkest dirigeerde in 1903. Ze was ook Edgar Varèse erg genegen en zorgde voor de financiering van diens reis naar de States. Polignac was een talenknobbel, had geld, en verdiepte zich naar hartelust in orkestdirektie aan de Schola Cantorum (bij Vincent d'Indy) en compositie (bij Gabriel Fauré) aan wie haar muziektaal erg schatplichtig is. Ze wekte met haar mooie liederen en pianomuziek de belangstelling van Maurice Ravel. Daarnaast schreef Polignac ook orkestmuziek, kamermuziek (3 strijkkwartetten, 2 vioolsonates, een pianokwintet) en enkele dramatische werken. Als voorsmaakje 2 ingetogen liefdesliederen uit de cd Ombres met sopraan Laetitia Grimaldi (foto) en pianist Ammiel Bushakevitz: Ne me regarde pas en Chant d'amour..... Ze vertellen meer dan woorden. Armande de Polignac is misschien geen oorspronkelijke stem, maar deze liederen evenaren die van Fauré.

Le Group des Six

Na het nieuws van 16u trekken we de Franse muziek nog even door met een laat middeleeuwse hoofse ballade van Guillaume de Machaut en met middeleeuws geïnspireerde muziek van Carl Orff en Les Six. Van Louis Durey nam sopraan Lore Binon de Six Madrigaux op, een Keuze van Klara. Liederen die zeer verfijnd zijn, heel Debussiaans, en waarover Maurice Ravel ook zeer lovend was! Even later laten we het volledige Gloria van Francis Poulenc horen, een werk uit 1960 dat ons iedere keer weer pakt. Het is speels, huppelend en gaat voluit in zijn vrolijkeid. Het leunt qua zang enorm aan bij Orffs Carmina Burana, en qua gebruik van de blazers denk je meteen aan Stravinski. Zeer geïnspireerde muziek voor sopraan, symfonisch orkest en koor. De delen voor sopraan zijn om kippenvel van te krijgen. 

Even speels klinkt het Concertino voor harp en orkest (1927) van Germaine Tailleferre, het enige vrouwelijke lid van Le Groupe des Six. Sinds Debussy had de harp meer en meer aan populariteit gewonnen. En in dit werk is ze op haar best. Ze krijgt er ruimte om te schitteren, te dansen, te bruisen... prevelende monologen te voeren en druk te converseren met hout- en koperblazers. Het is absoluut niet verwonderlijk dat niemand minder dan Charlie Chaplin haar, toen ze 2 jaar in de States verbleef, wou meetronen naar Hollywood om er filmmuziek te gaan schrijven, want hier hoor je welke filmische kwaliteiten haar harpconcertino heeft. Het is een van Tailleferres béste werken, met een finale die even goed uit de pen van Stravinski had kunnen komen.

Aanvaarding

Met een nonet in slow motion, September van de 23-jarige componiste/schrijfster/model/actrice uit Nederland Sarah Neutkens rollen we de loper uit voor de overheerlijke Vier letzte Lieder van Richard Strauss, een werk dat niet mag ontbreken als het gaat over liefde en afscheid. Hoe integer en oprecht kunnen verklankte gevoelens zijn? Richard Strauss was er een meester in. Vier onsterfelijke liederen die gaan over de kalme aanvaarding van de dood na een geleefd leven. Ze werden gecomponeerd door de 84-jarige Strauss in 1948.

Afzien

In Romeo en Julia van Sergej Prokofiev en in Surabaya-Johnny van Kurt Weill laat de liefde zich van haar mindere kant zien. Liefdesverdriet is van alle tijden, vraag het maar aan La Ninfa.

Greet Van 't veld

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Julie Van Bogaert

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.