Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 16 oktober: Wilde fantasieën

Villa d'Este 16 oktober: Wilde fantasieënKlassieke muziek

Vele muziekstukken dragen de naam fantasie of fantasia. In de 17e eeuw ging het dan over een gestructureerde variatievorm, in de 19e eeuw meer over de vrije verbeeldingskracht, zoals in de beroemde Fantasie in C op.17 van Schumann. Fantaseren, variëren, parafraseren en improviseren.... componisten deden niets liever, ook vandaag nog. Stof genoeg voor een nieuwe Villa d'Este.
©Jiyang Chen

Jessie Montgomery, een opvallende componiste in de complexe 21e eeuw

La Follia

De Barbier van Sevilla trapt Villa d'Este vandaag op gang, met heerlijk vrolijke muziek di qualità, muziek met wat zotheid erin om La Follia van Antonio Vivaldi in te leiden, een thema dat graag en veel is gebruikt door componisten in de barok. Johann Sebastian Bach is er echter niet aangekomen. Hij vond zijn inspiratie in hemelse sferen. Zijn koraalbewerking Valet will ich dir geben is een wondermooie compositie, gebaseerd op een aangrijpend 'Sterbelied' zoals dat toen heette. De tekst kwam tot stand tijdens de pestepidemie in Silezië in 1613. De oorspronkelijke melodie drukt enkel droefheid uit. Maar Bach zou Bach niet zijn als hij met zijn fantaseer- en variatietalent geen krachtige draai zou geven aan de oorspronkelijke melodie, waarmee hij hoop en uitzicht biedt voor de arme, hulp behoevende mens. Typisch Bach dus. Mooi vertolkt door Bernard Focroulle aan het orgel.

Daarna volgt een ingetogen sacraal werk Ich liege und schlafe van een voorganger van J.S. Bach: Nicolaus Bruhns (1665-1697). Bruhns schreef deze Trauercantate voor 4-stemmig koor, 4 solisten, strijkers en basso continuo. In de tekst (Oude Testament Psalmen 4 en 9) wordt de stervende mens voorgesteld als iemand die gaat slapen maar zich laaft aan de hoopvolle woorden "Denn du allein, Herr, hilfest mir" wat in de muziek in levendige koorpartijen uit de verf komt. Prachtige, maar vrijwel onbekende muziek die je kan terugvinden op een cd uit 2000: Before/Avant Bach van het onvolprezen Collegium Vocale van Philippe Herreweghe.

Wilde fantasieën

Het doet ook wel eens deugd als muzikanten durven te stampen tegen heilige huisjes. Zo'n follietje kan voelen als een bel zuurstof voor een wereld die soms verstikkend ernstig dreigt te worden. Op de cd met de (zelfrelativerende) titel Barbarian Beauty. Concertos for Viola Da Gamba van barokensemble Il Suonar Parlante bijvoorbeeld neemt cimbalonspeler Marcel Comendant een improvistatorisch loopje naar de start van het Concerto in a voor blokfluit, gamba, strijkers en b.c. TWV52:a1 van Georg Philipp Telemann. En aan het einde laat hij zich opnieuw horen in Marcels postludium.

Met deze cimbalon is het nog maar een kleine stap naar de Variaties op Hongaarse volksthema's van Franz Liszt. Hier wisselen donkere houtpartijen af met sprankelende, zoekende pianoklanken. Het is Liszt op zijn best: de ene minuut erstig, wijs, soeverein... de volgende minuut kinderlijk speels en uitgelaten. Even speels klinkt daarna de country-fiddle van Randall Goosby in de Fantasie nr.1 van Florence Price (1887-1953). Deze Afro-Amerikaanse componiste werd geroemd voor haar symfonieën, maar in het kleine genre schrijft ze klaarblijkelijk even uitmuntend.

De onbekende componist

De Engelsman Samuel Coleridge-Taylor (1875-1912) dan. Wie was hij? Alleszins een heel boeiend figuur die fantastische muziek naliet, zoals het Klarinetkwintet in fis dat we laten horen. HIj werd kortweg Coleridge genoemd, maar zijn volledige naam had hij te danken aan een ideetje van zijn moeder die hem vernoemde naar de dichter Samuel Taylor Coleridge... Zijn ouders waren niet gehuwd en leefden gescheiden levens. Hij in Afrika, zij in Engeland. De kleine Samuel kreeg alle kansen, dankzij de muzikale, intellectuele en liberale achtergrond van zijn moeder en groeide op tot een succesvol componist en dirigent, gesteund door zijn leraar Charles Villiers-Stanford en door Edward Elgar. Toen Coleridge 21 was verschenen zijn eerste werken al in druk. Kort daarop dirigeerde hij in New-York 3 concerten en oogste hij in Londen grote successen met zijn Hiawatha-cyclus die toen op evenveel belangstelling kon rekenen als The Messiah van Haendel en Elias van Mendelssohn. Hij stierf helaas veel te vroeg. Op zijn 37e liet hij het leven na het oplopen van een longontsteking. Hij liet een opera na, cantates, symfonieën, concerto's, koorwerken en kamermuziek. In Villa d'Este genieten we van zijn heerlijk melodieuze, zonnige Klarinetkwintet.

Vrouwenwerk

Jessie Montgomery is een jonge Amerikaanse componiste en violiste die in de jaren '80 in Manhattan opgroeide. Als violiste is ze bekend als lid van The Silk Road Ensemble. In haar composities verweeft ze klassieke muziek met elementen uit de Amerikaanse folk, improvisatie en taal, en pikt ze in op maatschappelijke en sociale problemen. Met dit engagement profileert zij zich als een van de meest relevante stemmen van het 21e eeuwse Amerika. Haar diep doorvoelde muziek wordt beschreven als “turbulent, wildly colorful and exploding with life” (The Washington Post). Zelf vertelt ze op haar website: “Music is my connection to the world. It guides me to understand my place in relation to others and challenges me to make clear the things I do not understand. I imagine that music is a meeting place at which all people can converse about their unique differences and common stories.” Met twee straffe stukjes uit haar cd STRUM - Music for strings horen we ook wat ze daarmee bedoelt.

Nog meer vrouwenwerk halen we uit de pas verschenen (maar in 2013 opgenomen) cd First Ladies. Three Romantic Violin Sonatas by Elfrida Andrée, Mel Bonis and Ethel Smyth. Daaruit de impressionistische Vioolsonate in fis op.112 van Mel Bonis. Zeer mooie opname, zeer sterk gespeeld door de mij onbekende violiste Annette-Barbara Vogel en pianist Durval Cesetti.

Nog meer fantasie

Nog meer fantasie komt uit het brein van resp. Ralph Vaughan Williams met zijn Fantasia on a Theme by Thomas Tallis en dat van Robert Schumann met zijn onsterfelijk mooie Fantasie in C op.17. Deze fantasie van Schumann behoort tot de allermooiste muziek die ooit voor de piano is geschreven. Dit is niet de Schumann van het kleine karakterstuk, maar die van het epische verhaal, hier gebracht door de gevoelige meesterverteller Murray Perahia. Zeker tijd voor maken... En ook voor dé Chaconne van Johann Sebastian Bach die daarna volgt, gespeeld door violiste Patricia Kopatchinskaja, met klavecimbelimprovisatie van en door de onvolprezen vrijdenker Anthony Romaniuk. Intellect, avontuur, swing... alles ineen.

En tot slot leren we skiën met Lutoslawski, Michalowski, Tsjaikovski en Cherkassky. Parafrases, variaties, noem maar op.... De muziek als een eindeloze deining, altijd daar om uw oren te verwennen, te plezieren, uit te dagen. Julie en ik wensen u een prettige en interessante zaterdagnamiddag!

Greet Van 't veld

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Julie Van Bogaert

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.