Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 17 april: Er was eens...

Villa d'Este 17 april: Er was eens...Klassieke muziek

Er was eens... een overvloed aan verhalen, ook in de muziekgeschiedenis. Legenden, sprookjes, vertellingen, mythes, ... in alle grootten en formaten. La Divina Commedia, L'Orfeo, De Ark van Noah,... dat zijn de grote verhalen. Maar er zijn er ook ontelbare kleinere. Componisten gaven ze een stem, een extra uitstraling, een gevoelvolle uitdrukking door de kracht van de muziek.

Dante Alighieri, 1371 begraven in Ravenna, Basilica di San Francesco

Italiaans drama

De 17e eeuwse componist Francesco Stradella had zélf een dramatisch leven, vol intriges. Het eindigde met een dolk tussen zijn ribben. Het zou zo verfilmd kunnen worden. Maar zijn muziek zegt genoeg. Die is doordrongen van drama, emotie en theater, passend in zijn tijd. Niet alleen zijn levendige oratoria, maar ook zijn instrumentale muziek grijpen naar de keel. Het is maar een kleine stap naar De Zondvloed van Michelangelo Falvetti, een tijdgenoot. Il Diluvio Universale is een machtig vierdelig werk met als delen Cielo, In terra, Il diluvio, en In l'arca di Noé, geschreven voor vijf stemmen en vijf instrumenten. Je verneemt er alles over in het Youtube-filmpje (onder dit artikel) waarin Leonardo Garcia Alarcon vertelt over het werk en de opname hiervan, met solisten en Capella Mediterranea, in 2011 in de Abdij van Ambronay, Frankrijk.

Even later neemt Franz Liszt je mee naar het Inferno van Dante Alighieri met Après une lecture de Dante, een deel uit de pianocyclus Années de Pèlerinage, Italie. Een mooie gelegenheid om je ook de cd Inferno (2020) voor te stellen. Muziek van Orlandus Lassus, uitgevoerd door Cappella Amsterdam van Daniel Reuss.

Sprookjes uit Rusland

Er bestaan massa's verhalen in romantische, sprookjesachtige sferen, en daar zijn de Russen altijd goed in geweest. Het brengt ons bij Nikolaj Medtner (1879-1951). Zijn 'sprookjes' zijn juweeltjes van schitterende eenvoud. Hij schreef er 38 in totaal, en noemde ze Skazki, wat letterlijk vertaald 'vertellingen' betekent. Hij schreef ook drie pianoconcerto's. Vandaag kan je luisteren naar het grandioze Concerto nr.2 in c op.50. Een episch verhaal met grote gebaren en talrijke kleine gouden details. Muziek die, naar mijn bescheiden oordeel, zo naast die van de gehypte Rachmaninov kan liggen. Medtner droeg dit concerto trouwens op aan Rachmaninov. En Rachmaninov droeg zijn 4de pianoconcerto op aan Medtner. 

Griezelen met Edgar Allen Poe

The Masque of the Red Death is een griezelverhaal van Edgar Allan Poe, gepubliceerd in 1842. Het gaat over de uitbraak van een mysterieuze epidemie, 'de rode dood' en de bevolking van een bepaalde regio die in quarantaine gaat in een hermetisch afgesloten abdij. De rest laat zich raden. Het loopt natuurlijk slecht af. Maar de muziek die André Caplet (1878-1925) erbij schreef, Conte Fantastique (voor harp en strijkkwartet) maakt veel goed. Hij schreef naar hetzlefde verhaal ook nog een symfonische studie: Le Masque de la mort rouge. Maar die is voor een andere keer.

De vrouwelijke componist van vandaag is Barbara Strozzi (1619-1677) Nog meer drama, want in de cantate Appresso ai molli argenti zingt Mona Spägele over het gebroken hart van Fileno. Het is een lamento, een klaagzang, ingegeven door een van de 9 Griekse Muzen: Euterpe. Het volledige werk van Strozzi heet: Diporti di Euterpe (letterlijk: de 'verblijdingen' van Euterpe). In Engelse vertaling gaat de eerste strofe zo:

By the silvery waters
of a murmering stream
sat the lover Fileno,
tuning his laments to the waves
while in his breast he nurtured
burning flames for his distant beloved.

Legenden uit het hoge noorden

In barre streken zijn het 'straffe verhalen', over helden en goden. Hierbij hoort straffe muziek, met stevige blazers. Het Allegro voor koperblazers is een van de vele werken die de Finse componist Jean Sibelius (1865-1957) schreef voor harmonieorkest. Het klinkt geweldig, trots, en groots, maar ook kort en goed zoals het bedoeld is. Onlangs passeerde op Facebook overigens de verzuchting dat Klara te veel piano en viool laat horen, en haast geen blazers, afgezien van de fluit en de klarinet. Daarom gaan we daar meteen iets aan doen. Ook in En Saga op.9 (1892) nemen koperblazers een prominente plaats in. Na een rustig begin komen al gauw de (sneeuw)blazers aanzetten. Het is een minder gekend werk van Sibelius, een vroege compositie, maar de wijdsheid van de latere Sibelius zit er al helemaal in vervat. 

Poëzie uit het zuiden

De suite voor piano Goyescas (1911) van Enrique Granados (1867-1916) bestaat uit twee boeken waar hij zeven jaar aan schreef. De meeste titels zijn geïnspireerd op 'bij naam gekende' schilderijen van de Spaanse Francisco Goya, andere dan weer op onbekende schilderijen. Ze vertellen allemaal een verhaal, soms uitbundig, soms bedaard of kwetsbaar als verstilde poëzie. Granados wordt weleens de Spaanse Chopin genoemd omwille van het warme, gracieuze en decoratieve karakter van zijn werk en de moeilijkheidsgraad die met die van Chopin te vergelijken is. Waldo Geuns, een van onze talentrijkste pianisten, en tevens musicoloog, nam het eerste boek Goyescas op in 2018. 

Als toemaatje nog meer koper

Een andere landgenoot, Benny Wiame, behoort tot de crème de la crème onder de trompettisten. Hij is/was docent in een aantal grote conservatoria: Brussel, Gent, Leuven en Maastricht. Zowel in jazzbands als grote orkesten nam hij plaats als eerste trompet, eerst in het Koninklijk Filharmonisch Orkest van Vlaanderen, daarna, in 1992 (tot 1997) in het Rotterdams Philharmonisch Orkest, dat toen onder leiding stond van Valeri Gergiev. In 2016 bracht hij de cd uit: Souvenirs from Liège. Daarop de nooit eerder opgenomen Sonatine voor trompet en piano van Joseph Jongen, met Jeroen Riemsdijk aan de toetsen. Een staaltje van puur vakmanschap, virtuositeit, muzikaliteit, zowel van Joseph Jongen, als van beide muzikanten.

 

Greet Van 't veld

 

 

 

 

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Werner Trio

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.