Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 18 december: Landschappen

Villa d'Este 18 december: LandschappenKlassieke muziek

Beelden die beklijven. Landschappen ... gebrand op het netvlies. Het heeft de muziekgeschiedenis Die Hebriden van Mendelssohn en de Moldau van Smetana opgeleverd. Verder grasduinen leverde ons de impressionistische landschappen van Debussy, Delius, Butterworth en Yoshimatsu op. En moderne landschappen van Wilfried Westerlinck, Dirk Brossé en Jan Van Der Roost. En ook vrouwelijke, Amerikaanse landschappen kwamen we tegen, van Amy Beach en Elinor Remick Warren.
©onbekend

De Amerikaanse Elinor Remick Warren multitasking

 

Het pittoreske Italië

Het eerste landschap in deze Villa d'Este is een winterlandschap geschilderd door Antonio Vivaldi: het Concerto in f RV297, bijgenaamd De Winter. De Vier Seizoenen, waarvan het deel uitmaakt, is een van de eerste vormen van programmamuziek, dwz: geïnspireerd door een beeld of een verhaal. In de Romantiek was programmamuziek helemaal ingeburgerd. De romantische kunstenaar zag in de natuur vaak zijn sombere ziel weerspiegeld. Zo schreef Robert Schumann zijn Waldszenen op.82, met het bos als symbool van het onderbewuste. Of hij schreef zijn reisindrukken neer zoals Franz Liszt in zijn Années de Pèlerinage.

Het woeste Schotland

Felix Mendelssohn was op zijn reis naar Schotland in 1829 zo onder de indruk van Fingalls Cave dat hij Die Hebriden schreef. In Die Hebriden schildert hij de machtige kloof en de woest rollende golven, een meesterwerk dat nog steeds veel gespeeld wordt. Minder bekend is het werk van de Schots-Amerikaanse Amy Beach (1867 - 1944) die toen ze nog maar 26 was haar Gaelic Symphony schreef en daarmee de eerste Amerikaanse componiste werd die een groot symfonisch werk neerpende. In het 2e deel citeert ze Schotse volksmelodieën. 

La douce France

Bekender terrein vormen de impressionistische composities van Claude Debussy en vele anderen rond de vorige eeuwwisseling. Natuurschilderingen vormen een belangrijk deel van hun output: impressies van zon en zee, het groen van bos en struik, het wit van de sneeuw... Met even veel verve en schwung schildert in Engeland een perfecte tijdgenoot Frederick Delius (1862 - 1933) zijn impressionistische landschappen. Een daarvan heet Florida Suite (1888). Zijn vader was een succesvolle zakenman in de wolindustrie en had een citrusplantage in Florida. Vandaar de inspiratie. Het is een fantastisch werk van een nog jonge componist - hij was nog maar 26 - met als delen: 1.Daybreak 2.By the River 3.Sunset - Near the Plantation 4.At Night. In hetzelfde rijtje schikken we de Japanse componist Takashi Yoshimatsu (°1953). Al werd hij bijna 100 jaar na Debussy en Delius geboren, zijn lyrische taal en instrumentengebruik sluit aan bij zijn impressionistische voorgangers. In zijn wit omfloerste White Landscapes op.47a beschrijft hij de sneeuw op drie manieren: 1.Divination by Snow 2.Stillness in Snow 3.Disappearance of Snow. Deze in Tokyo geboren componist laat zich voroal inspireren door de rust in de natuur en de elegantie van de vogels. Hij schrijft symfonieën, concerto's, kamermuziek en sonates, alles in een zeer toegankelijke, muziektaal. Hij is momenteel een van de meest populaire componisten in Japan.  

Het rijk der vrouw

Op bijhorende foto uit 1940 zie je de Amerikaanse componiste Elinor Remick Warren (1900 - 1991) multitasken. Een statement. Deze foto laat zien dat de moderne Amerikaanse vrouw zich het componeren niet meer laat ontzeggen. Desnoods geeft ze links eten en houdt ze rechts de pen vast. “You have to have inspiration to be a good composer,” stelde Remick Warren “I felt it so much that there were times when I’ve been writing – even when my children were little so I had lots of other demands – that I could hardly wait for the next day to begin working again." Remick Warrenuit Los Angeles had het musiceren in het bloed. Haar moeder was een leerling van Franz Liszt, en zelf volgde ze les bij Leopold Godowksy. Aanvankelijk was ze vooral gevraagd als pianiste - ze trad o.m. op met het Los Angeles Philharmonic - maar vanaf de jaren '40 werd ze steeds bekender als componiste van romantische werken die heel vaak door natuurlijke landschappen waren geïnspireerd. The Cristal Lake (1946) is er zo eentje. Gelukkig zijn de tijden veranderd, en is er voor de vrouw meer tijd gekomen om te multitasken. Of heeft ze zich het multitasken als een 2e natuur eigen gemaakt? 

Op de nieuwste cd van de Belgische harpiste Anneleen Lenaerts (°1987), vinden we ook enkele composities van haar hand. Het zijn bewerkinge voor solo-harp van bekende stukken als De Moldau (Smetana), Aan de Blauwe Donau (Johann Strauss) en de bekende Wals uit Die Rosenkavalier (Richard Strauss). Het is een Keuze van Klara, en met een title als Vienna Stories tegelijk een pracht van een kerstplaatje. 

Het moderne landschap

Twee héél recente werken uit eigen land zijn Landschappen nr.8 voor altsax en strijkers van Wilfried Westerlinck (°1945) en het eendelige orkestwerk Grand Canyon of the Colorado River van Dirk Brossé (°1960). Het verschil tussen de twee kan niet groter zijn. De muziek van Westerlinck is geaard in de moderne Europese traditie, die van Brossé komt uit een Hollywoodiaans filmdecor gestapt. Westerlinck inspireert zich op Het Laatste Avondmaal van Dirk Bouts (want geschreven voor de Leuvense Sint Pieterskerk waar dit werk hangt), Brossé put inspiratie uit de broeierige beelden die we kennen van The Grand Canyon. Beide werken zijn subliem in hun eigen idioom. Gevraagd naar de titel 'Landschappen' zegt Wilfried Westerlinck dat het niet echt gaat om een landschap in natuurlijke zin: "Het (woord) laat me toe om voor verschillende bezettingen een geconcentreerd werk te schrijven dat verloopt in verschillende fasen, erg afwisselend, en voor zeer diverse bezettingen. Het geeft ook uitdrukking aan de ideeën en gevoelens waarmee ik op dat moment te maken heb en die ik op papier wil uitdrukken/exploreren." Dit werk, Landschappen nr.8, vorig jaar geschreven, is het recentste in de reeks Landschappen. Het eerste schreef Westerlinck in 1977. Ook Jan Van Der Roost liet zich door een landschap inspireren in Puszta (1988). Qua karakter en klank sluit het helemaal aan bij de Slavische volksmuziek, zoals Brahms en Dvorak het hem voordeden. 

Greet Van 't veld

 

 

 

 

 

 

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Julie Van Bogaert

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.