Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 19 juni: Goden, helden en heldinnen in de Griekse Oudheid

Villa d'Este 19 juni: Goden, helden en heldinnen in de Griekse OudheidKlassieke muziek

Vandaag vinden we inspiratie in de Griekse mythologie. Op onze muzikale reis komen we Apollo, Venus en Dionysos tegen, Dido en Aeneas, Orpheus en Prometheus. Ons pad slingert door het oeuvre van Monteverdi, Beethoven, Liszt, Herberigs, Debussy en Rameau. We zochten en vonden een onbekend pianoconcerto in het oeuvre van Igor Stravinsky. En de vrouw die ons vandaag opwacht is de pittige Luise Alphonsa Le Beau. Haar cellosonate is een juweel!
©Jessylee

Anna Lucia Richter

Apollo

De Italiaanse barok staat bol van helden en heldinnen, vaak geplukt uit de Griekse mythologie: Apollo, Prometheus, Cupido, Aphrodite, Callisto, Orpheus, Aeneas, ... De opera en de cantate waren bij uitstek hét vehikel om deze mythen tot uitdrukking te brengen. In het eerste uur Villa d'Este kan je luisteren naar Giovanni Bononcini en Vincenzo Righini, muziek die verwijst naar Apollo, de god van het licht, van de zon, van de muziek, de poëzie en de schone kunsten. 

Prometheus

Ludwig van Beethoven schreef Die Geschöpfe des Prometheus als muziek bij het ballet van de Italiaan Salvatore Vigano. De mythe van Prometheus is bekend. Oppergod Zeus die Prometheus gunstig gezind was, bood hem de gelegenheid aardse firguurtjes in klei te maken. Maar toen Prometheus ze ook leven inblies en daarna voor de mens het vuur uit de hemel stal, werd hij door Zeus als straf aan een rots geketend, waar een adelaar hem keer op keer de lever uitpikte. Deze mooie mythe over de schepper van de mensheid, hoe gruwelijk ook (maar mythes zijn dat nu eenmaal!) paste helemaal in de humanistische levensvisie van Beethoven. Wat zou de mensheid, en zeker Beethoven tenslotte zijn zonder het vuur? Die Geschöpfe des Prometheus ging in 1801 in premiere in het Burgtheater in Wenen, en Beethoven gebruikte het laatste deel ervan opnieuw in zijn Eroica en zijn Eroica Variaties.

Orpheus

In de muziekgeschiedenis komen we de held Orfeo als de god, spelend op zijn lier tegen. Bij Gluck, bij Monteverdi natuurlijk, maar ook bij Franz Liszt. Hij schreef zijn symfonisch gedicht Orpheus in 1854. Deze god symboliseert bij Liszt de ethische kracht van muziek, en het plezier dat we uit haar putten. Het is dan ook zoet vloeiende muziek, met een open orkestklank en veel aandacht voor solo's uit het orkest. De luit van Orpheus wordt door twee harpen verklankt.

Na een aria uit L'Orfeo van Claudio Monteverdi, met de heerlijke sopraan Anna Lucia Richter, een Keuze van Klara, laten we ook een deel horen uit de Missa Mitti ad Virginem van Adriaan Willaert. Het is het nieuwste project van de Vlaamse tenor Tore Denys die hiermee hulde brengt aan Willaert die, net zoals hij, uit Roeselare komt! Tore Denys trok naar Wenen om er te werken, en Willaert in 1515 naar Italië waar hij van 1527 tot aan zijn dood in 1562 kapelmeester bleef van de San Marco in Venetië. Daar zou hij de weg bereiden voor Claudio Monteverdi. Bijzonder aan dit project van Denys is dat deze Missa Mittit ad Virginem nooit eerder opgenomen is, en nu op een LP te vinden is. Een origineel idee! Denys brengt deze mis bovendien uit met een nieuw ensemble: Dionysos Now! 

Het onbekende pianoconcerto

...is er vandaag een van Igor Stravinsky: het Capriccio voor piano en orkest uit 1929. Het werd voor het eerst uitgevoerd in de Salle Pleyel in Parijs door l'Orchestre de Paris en Ernest Ansermet, met Stravinsky als solist. Dit zelf uitvoeren deed hij wel meer. Ook als dirigent, met dan zijn zoon Soulima als solist. Een leuke anecdote is die waarin de beroemde dirigent Willem Mengelberg bij een eerste repetitie en met Stravinsky als solist het tempo te hoog vindt. Blijkbaar moet de romantisch ingestelde dirigent gezegd hebben: Heren, na vijftig jaar als dirigent denk ik dat ik mag zeggen in staat te zijn het juiste tempo te herkennen van een compositie. Monsieur Stravinsky wil echter dat wij het als volgt spelen: tik, tik, tik, tik, daarbij zijn vinger spottend als een metronoomnaald heen en weer bewegend. Geniet vooral, beste luisteraar, van het strakke tempo van Sir Neville Marriner en John Ogdon aan de piano.

Pan en Triton

De rust keert weer met Claude Debussy en zijn Trois Chansons de Bilitis op teksten van de dichter Pierre Louÿs. Hierin maakt de god Pan zijn opwachting, de god van het land, de geitenhoeders en de schaapherders. Deze bosgeest, omringd door saters die net zoals hij voorzien is van horens en bokkenpoten, was lelijk als de nacht, maar zijn fluitspel was het meest bekoorijke dat er bestond. Een andere natuurgod was Triton die stormen kon bedaren. De Gentenaar Robert Herberigs (1886 - 1974) wijdde een van zijn Esquisses mythologiques aan Triton, een woelig stukje zee in orkestvorm nà het nieuws van 16u. Herbergis won in 1909 de Prix de Rome en bleef componeren, maar zijn geliefde kunsttak bleek later toch de schilderkunst, want na 1966 zei hij de lier vaarwel en wijdde hij al zijn tijd aan het schilderen.

Vrouwelijk schoon

De prachtige Cellosonate op.18 van Luise Alphonsa Le Beau (1850 - 1927) is om duimen en vingers van af te likken. Met dit werk won deze voorname dame de eerste prijs op een internationale wedstrijd in 1882. Ze was toen 32 en had al veel van de wereld gezien als concertpianiste, zangeres en pedagoge. Ze schreef in Berlijn ook muziekkritieken voor de Allgemeine Deutsche Musikalische Zeitung, maar hield er even snel mee op toen de eindredacteur, tot haar grote ergernis, haar stukken te vaak inkortte. Tussen 1906 en 1910 woonde Le Beau in Italië en schreef er haar memoires: "Lebenserinnerungen einer Komponistin".

Jupiter 

Jupiter werpt zijn biksem in een aria van de Franse barokcomponist Nicolas Bernier (1665 - 1734) uit de cantate L'enlèvement de Proserpine, te vinden op het album: Trois visages d'Hécate (Cantates françaises ou musique de chambre à voix seule). Lieselot De Wilde zingt en Korneel bernolet dirigeert zijn ensemble Apotheosis. Een Keuze van Klara! Bernier schreef in de Italiaanse stijl en maakte, net zoals Charpentier een reis naar Italië waar hij met de Italiaanse muziek kennismaakte. Bernier was net zoals Delalande, Campra en Gervais werkzaam aan de Chapelle royale. Leuk detail is dat hij ook de schoonzoon was van de beroemde Marin Marais. 

Les Boréades

Jean-Philippe Rameau schreef zijn vijfde ernstige opera ('tragédie lyrique') Les Boréades toen hij al 80 was. Les Boréades gaat over de 'stormachtige' uithuwelijking van de twee zonen van de mythologische natuurgeest en noordenwind Boreas. Het is Rameau's laatste werk, een meesterwerk! Eén vierde van deze opera is instrumentaal. De Fransen waren namelijk dol op balletten en spektakel, en dat het verhaal daardoor vertraging opliep was het minste van hun zorgen. Rameau was daardoor op het idee gekomen een suite te puren uit de opera, net zoals hij al deed met Les Indes Galantes. Maar hij kwam er niet meer aan toe. Hij blies zijn laatse adem uit. Pas twee eeuwen na Rameau's dood kunnen we genieten van deze schitterende suite omdat verschillende barokensembles dit werk op de agenda namen. Rameau heeft zich voor instrumentatie en expressie van Les Boréades zeer waarschijnlijk laten inspireren door De Vier Jaargetijden van zijn grote idool Antonio Vivaldi. Deze concerto's werden in Parijs ettelijke keren uitgevoerd, én ze werden er ook gepubliceerd. Vivaldi was zélfs voor een Frans publiek 'incontournable'.

En zo is de cirkel weer rond. Geniet van de laatste Villa d'Este van het seizoen! 

Greet Van 't veld 

 

 

 

 

 

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Julie Van Bogaert

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.