Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 22 januari: Griekse mythologie

Villa d'Este 22 januari: Griekse mythologieKlassieke muziek

Net zoals in de beeldhouw- en de schilderkunst, hebben in de muziekgeschiedenis Griekse helden en heldinnen een belangrijke plaats veroverd. De Orpheus-mythe inspireerde Monteverdi tot zijn onsterfelijke L'Orfeo. Prometheus was Beethovens grote held. En Mozarts magistrale 41e Symfonie, zijn laatste, kreeg de bijnaam Jupiter. Maar ook Kaija Saariaho, Mel Bonis, Guillaume Lekeu, Robert Herberigs, Szymanovski, Debussy en tal van anderen vonden inspiratie in de Griekse mythologie.
©Christophe Abramovitz

De Finse componiste Kaija Saariaho schreef het mysterieuze Orion

De Amazones

De cd Amazone op het groene label Erato is al maanden een schitterende Keuze van Klara! We geraken er maar niet op uitgekeken. Mezzo-sopraan Lea Desandre zingt hier op zeker moment samen met die andere mezzo-sopraan Cecilia Bartoli... Beter gaan we toch nooit vinden? Het ensemble Jupiter van Thomas Dunford begeleidt in muziek van ondermeer de onbekende Giuseppe de Bottis en de bekendere Antonio Vivaldi. Een mooie start voor een Villa d'Este vol mythische figuren: Apollo, de Amazones, Hercules, Orpheus, Prometheus, Pan, Nausikaä, Phoebe, Andromeda, Arethusa, en Neptunus. 

Orpheus

Een van de meest tot de verbeelding sprekende figuren uit de Griekse mythologie is Orpheus, zoon van een Thrasische koning en de muze Calliope. Met zijn lieflijk bespelen van de lier kon Orpheus zelfs wilde dieren temmen. Dat zien en horen we in Claudio Monteverdi's opera L'Orfeo (1607) en in Orphée et Euridice (1762) van Christoph Willibald Gluck. Maar ook de 19e eeuw heeft zijn Orpheus. Franz Liszt schreef zijn symfonisch gedicht Orpheus in 1854. De god symboliseert bij Liszt de ethische kracht van muziek en het plezier dat we uit haar putten. Het is zoet vloeiende muziek met een open orkestklank en een grote aandacht voor solo's in het orkest. De lier van Orpheus wordt door twee harpen verklankt.

Pan

In Six Epigraphes Antiques (1915) van Claude Debussy dient de god Pan zich aan. Een verfrissend geluid na de zware Orpheus-mythe. De god Pan was tot over zijn oren verliefd op de nimf Syrinx, maar omdat hij zo lelijk was - hij was half man half bok - ontvluchtte ziij hem. Syrinx riep wanhopig Moeder Aarde (Gaea) aan en deze veranderde de nimf in een bosje rietstengels. Met een zucht streek Pan neer tussen de rietstengels die zijn adem opvingen en een zuchtend geluid voortbrachten. Daarop bond Pan ze samen en zo ontstond de panfluit. 

Prometheus

Ludwig van Beethoven schreef Die Geschöpfe des Prometheus als begeleidende muziek bij een ballet van Salvatore Vigano, een Italiaan. De mythe van Prometheus is bekend. Oppergod Zeus bood Prometheus de gelegenheid om aardse firguurtjes in klei te maken. Maar toen Prometheus ze ook leven inblies en voor de mens het vuur uit de hemel stal, werd hij door Zeus gestraft. De held werd aan een rots geketend waar een adelaar hem keer op keer de lever kwam uitpikken. Deze mythe over de schepper van de mensheid paste helemaal in de humanistische levensvisie van Beethoven. Die Geschöpfe des Prometheus ging in 1801 in premiere in het Burgtheater in Wenen. Het laatste deel gebruikte Beethoven opnieuw in zijn Eroica en in zijn Eroica Variaties.

Orion

Orion is een driedelig werk voor groot orkest van de Finse componiste Kaija Saariaho (°1952). Haar werken worden allemaal gekenmerkt door een soort mysterieuze breekbaarheid. De titels zijn altijd evocatief, poëtisch en sfeervol. Vaak hebben ze te maken met dromen of een nachtelijke sfeer. Orion uit 2002 is daar geen uitzondering op. De drie delen heten resp. Momento Mori ('bedenk dat je zult sterven'), Winter Sky en Hunter. Wij laten het 2e deel horen: Winter Sky. Dit trage middendeel is een meditatief, kalm voorbij schuivend weefsel, subliem in zijn eenvoud en zijn uitdrukking van de interstellaire ruimte waarin het sterrenbeeld Orion zich bevindt. Maar volgens de overlevering was Orion een uitmuntend jager afkomstig uit Thebe. Hij was de enige persoon op wie Artemis, de godin van de jacht, verliefd raakte. Hij was de enige sterfelijke zoon van Poseidon, en stierf door de pijl van Artemis. Een passionele moord.

Triton

De Gentse componist Robert Herberigs (1886 - 1974) wijdde een van zijn Esquisses mythologiques aan Triton, ook een zoon van Poseidon. Triton kon de zeeën tot bedaren brengen. Het is een woelig stukje zee in orkestvorm. Herberigs, geboren in Gent, studeerde aan het Gentse Conservatorium en won in 1909 de Prix de Rome. Hij schreef ook streekromans en wijdde zich liefdevol aan de schilderkunst. Heel even, van 1951 tot 1953 is hij directeur geweest van de Koninklijke Vlaamse Opera in Antwerpen. Hij kreeg in 1963 de Peter Benoitprijs voor zijn hele oeuvre dat bestond uit 2 opera's, symfonische gedichten, geestelijke koorwerken, 2 pianoconcerto's, 20 pianosonates, kamermuziek, liederen, en filmmuziek. Herberigs heeft o.a. een knappe pianosonate geschreven die hij opdroeg aan Maurice Ravel, en een schitterend hoornconcerto. Maar dat is voor een andere keer.

Jupiter

Jupiter, de oppergod, hebben we voor 't laatst bewaard. Hij is de grootste god onder de goden, en het is de bijnaam van de langste en laatste symfonie van Wolfgang Amadeus Mozart, zijn 41e symfonie. Duur bijna 40 minuten. Klank: groots en meeslepend dankzij de trompetten en pauken. Op 10 augustus 1788 ging ze in Wenen in premiere. De oorsprong van de bijnaam bleef altijd duister. De naam zou gegeven kunnen zijn door ene J.P.Salomon, een Londense violist en impressario. 

 

Greet Van 't veld

 

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Julie Van Bogaert

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.