Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 24 april: Klassieke volksliedjes

Villa d'Este 24 april: Klassieke volksliedjesKlassieke muziek

Wie kent er niet 'La Follia' van Arcangello Corelli? Of was dit nu van Vivaldi? Of Scarlatti? Wie zal het zeggen? Een melodie kan zo onweerstaanbaar zijn dat ze alsmaar aan populariteit wint. In het geval van La Folia gingen ook Liszt, Rachmaninov en Ponce ermee aan de slag. Maar zo zijn er dus wereldwijd duizenden, miljoenen melodieën en volksliedjes die vrolijk overleefden en door 'serieuze' componisten werden opgepikt, denk maar aan de 3 B's: Bartok, Berio en Blockx.
©Bruce Duffie

Luciano Berio - Folk Songs (1964)

Italië

Wie Italië zegt, zegt vakantie. Maar ver van de volle stranden, hoog in de heuvels van het zuidelijke Puglia vind je kleine dorpen waar men soms de tarantella nog danst, een koortsachtige dans die componisten als Stravinsky, Taneyev, Szymanowski en Glière inspireerden, maar ook onze voormalige collega en componist Wilfried Westerlinck (75). Hij schreef een Tarantella zoals een Minutenwals van Chopin: snel en in één minuut! 

Dieper nog dan Puglia ligt het mooie Sicilië. Op de gloednieuwe cd A Sicilian Traveller vinden we de Variaties op een Siciliaans volklied . In het cd boekje lezen we dat het gaat om het volksliedje Ciuri, ciuri, en we lezen ook (en horen) dat de componist/cellist Alessio Pianelli ook speels citeert uit het Celloconcerto van Elgar, Mozarts Zauberflöte en Paganini's Moto Perpetuo.

Hongarije

Maar genoeg gedold. Franz Liszt neemt de transcriptie van Hongaarse volksmelodieën pas echt ernstig en spint ze uit tot een potige reeks variaties. Zijn Fantasie op Hongaarse volksthema's komt aanrollen als een onweer in de verte. De pianopartij is aanvankelijk nog mild en afwachtend, maar leidt al gauw de dans. Interessant is dat de gekozen uitvoering hier de solist, Jorge Bolet (1914-1990), nog leerling was van Moriz Rosenthal, zelf een leerling van Liszt.

En we blijven in Hongarije met Béla Bartok (1881-1945). Van hem is geweten dat hij de volksliederen eigenhandig ging sprokkelen in de dorpen. Van zijn eerste trip door Transylvanië in 1907 bracht hij Drie Hongaarse volksliederen uit Csik mee. In het dorpje Csik had een zestigjarige man hem op een houten fluit deze deuntjes voorgespeeld. Bartok herschreef ze voor piano. Zo kwamen ze in talrijke muziekscholen terecht waar ze vaak gespeeld worden, door groot en klein.

Door dezelfde volkslied-microbe gebeten, schreef de Italiaanse experimentele componist Luciano Berio zijn Folk Songs (1964) voor mezzo-sopraan en 7 instrumenten. Berio haalde vaak de mosterd bij anderen, zowel uit literaire als uit muzikale hoek. Hij bewerkte bvb. ook composities van Purcell, Monteverdi, Mahler en Weill. Deze 11 folksongs schreef hij als 'a tribute to the artistry and the vocal intelligence of Cathy Berberian', zijn echtgenote (waar hij hetzelfde jaar nog van zou scheiden). Maar wij draaien de pas verschenen opname met de wonderbaarlijke stem van Lucile Richardot op de cd Cris de Paris (Harmonia Mundi). De 7 instrumenten zijn: fluit, piccolo, klarinet, percussie, harp, altviool en cello. De songs zijn van diverse origine: de Verenigde Staten, Armenië, Frankrijk, Sicilië, Sardinië,... Berio zegt hierover: "I have given the songs a new rhythmic and harmonic interpretation: in a way, I have recomposed them." 

Het onbekende pianoconcerto

Voor het onbekende pianoconcerto trekken we naar de Schotse Highlands, bekend om zijn whiskey en het monster van Loch Ness. Precies 100 jaar geleden werd in Guilford het Pianoconcerto in a Highland, voor de allereerste keer uitgevoerd, met de componist Arthur Somervell als dirigent. Sir Arthur Somervell (1863-1937) bleef vooral bekend om zijn vele Engelse liederen, maar zijn pianoconcerto raakte in de vergetelheid. Pas in 2011 kreeg het terug de volle aandacht dankzij het fantastische platenlabel Hyperion, die het een plaats gaf in zijn reeks The Romantic Piano Concerto. Het concerto opent met een volkse melodie in majestueze akkoorden en huppelende strijkers. Voor ons geestesoog doemen de Highlands op: verlaten veen, heidehoogvlakten, diepen dalen en koele meren (lochs). Na enkele minuten vibreert het noorderlicht er doorheen. Muziek die je echt moet leren kennen. 

Turkse tamboerijnen

Naar 16u toe gaan we terug naar de 17 eeuw en zoeken we het in Turkse sferen met de slotacte, La cérémonie des Turcs, uit Le Bourgeois Gentilhomme. In dit comédie-ballet versmelten muziek, dans en theater tot een boeiend geheel waar Louis XIV met volle teugen van heeft genoten! Turkse elementen gaven kleur aan de slotakte, vooral in de meezinger Marche pour la cérémonie des Turcs die de slotacte opent. De Ottomaanse invloeden, populair in die dagen, kan je horen in de geleidelijke introductie van blazers, tamboerijn, klokken en blokfluit. De muziek is van Jean-Baptiste Lully, het proza van Molière. Het hilarische muziekstuk ging in première in 1670 in het kasteel van Chambord.

Vrouwelijke componist uit Polen

Na het nieuws van 16u gaat het stuiven met Grazyna Bacewicz's (1909-1969), de eerste Poolse vrouwelijke componist met internationale uitstraling. Haar muziektaal is vinnig, haar muzikale ideeën altijd boeiend en opwindend. In de jaren '30 trok Bacewicz naar Parijs waar ze studeerde bij Nadia Boulanger. Invloeden uit de Poolse volksmuziek kenmerken veel van haar werken, alsook haar opmerkelijke liefde voor de viool, het instrument dat ze (mét de piano) zelf heel goed beheerste. Oberek en daarna de Drie volkse dansen barsten van de energie. Op sommige valt daadwerkelijk te dansen, op andere zou ik het niet direct proberen.

De Reus die Komt

Via de romantische wateren van Chopins Krakowiak, en volkliederen van Brahms en Schumann komen we tenslotte uit bij Jan Blockx. Wie kent niet zijn Vlaamse Dansen (1884) geïnspireerd op authentieke Vlaamse volksliedjes? Muziek om blij van te worden! We citeren uit de studie van musicolooog Jan Dewilde: "Decennialang was het in de concertzalen een veel gespeeld en graag gehoord werk. Aanvankelijk schreef hij zes dansen én een intermezzo, maar uiteindelijk werden slechts vijf dansen, zonder intermezzo, gepubliceerd. Helemaal in de lijn van het muzieknationalisme baseerde Blockx zich voor vier van de vijf gepubliceerde dansen op Vlaamse volksliederen: 

1. Reuzendans, gebaseerd op het Vlaamse volkslied Al die daer zeidt, de reus die komt.

2. Anne-Marieke, gebaseerd op het Vlaamse volkslied Wel Annemarieke, waer gaet ge naer toe?

3. Reuzendans II, gebaseerd op de Reuzendans van Borgerhout.

4. Zeg kwezelken, wilde gy dansen? gebaseerd op het gelijknamige Vlaamse volkslied.

5. Jagerdans, gebaseerd op een eigen volksliedachtig thema van Blockx, dat hij toevertrouwt aan de vier hoorns.

De volksliedthema’s confronteert Blockx in contrapunt met dansante thema’s van eigen vinding. Hij droeg elke dans op aan een vriend."

 

Engelse, Franse en Spaanse volksliedjes

Volledig gaan we niet kunnen zijn, maar langs Frankrijk maken we toch nog graag een ommetje met Marlbrough s'en va-t-en guerre op.28, een populair volksliedje dat Fernando Sor tot een variatiereeks omtoverde. Xavier Diaz speelt het meesterlijk op luit, en ja.. je herkent het zeker! Ook Franz Schubert ging met veel goede luim aan de slag met een Frans volkliedje voor vierhandig pianospel. Puur speelplezier met het duo Genova aan de toetsen! En Beethoven nam de moeite om een klein, doodeenvoudig Zwitsers volkliedje te bewerken voor piano. Beethoven op zijn eenvoudigst. Kortom, zaterdagnamiddag wordt vandaag heel afwisselend, dansant, en meestal ongecompliceerd.

 

Greet Van 't veld

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Werner Trio

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.