Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 25 september: In de geest van Chopin

Villa d'Este 25 september: In de geest van ChopinKlassieke muziek

De muziek van Frédéric Chopin is een en al verleiding. De sierlijke melodievoering, het parelende spel, de warme expressie, het verfijnde rubato... Chopin deed vrouwenharten sneller kloppen, maar ook dat van componerende tijdgenoten en jongere generaties componisten. We herontdekken ook muziek van de Baskische componist de Arriaga, de Fransman Napoléon-Henri Reber, de Française Marie Jaëll, een Venetiaan in Polen en pelgrims in het Catalaanse Montserrat.
©Josef Fischnaller

Mariam Batsashvili (28) een van dé Liszt-vertolkers van het moment

Een Italiaan in Polen

Italiaanse componisten waren gegeerd in Europa. De Franciscaner monnik uit Bologna Bartolomeo Montalbano (ca.1598-1651) trok naar Sicilië, de Venetiaan Vincenzo Bertolusi (ca.1550-1608) naar Polen (aan het hof van Sigismund III, mocht hij aan de slag als organist). Veel van hun composities ging verloren. Van Montalbano zijn hoofdzakelijk Sinfonie bewaard, van Bertolusi enkel koorwerken. Zij zijn ook onbekend gebleven, en toch zegt dat niets over de kwaliteit van hun werk, getuige het juweeltje van Bertolusi Osculetor me osculto! Polyfonie van de zuiverste soort: helder, strak, soeverein. Niet verwonderlijk dat Raphael Pichon en zijn Ensemble Pygmalion dit kleinood op cd zette naast motetten van Bach. Want Bach leerde het contrapunt nu net van dit soort wonderbaarlijke, degelijke musici!

Een Bask in Frankrijk

200 jaar later komen we in Polen Frédéric Chopin tegen. Hij verwerkt de volksmuziek van zijn thuisland in zijn Polonaises en Mazurka's en exporteert ze naar Parijs. Franz Liszt zette polonaises van Chopin naar zijn virtuoze hand inChants Polonaises de Frédéric Chopin en sopraan en componiste Pauline Viardot toverde Chopin's mazurka's om in liederen. Een leeftijdgenoot van Chopin, Juan Crisostomo de Arriaga (1806-1826) uit Bilbao (Baskenland), werd op zijn 15e toegelaten aan het Parijse Conservatorium waar hij contrapunt aangeleerd kreeg door de Italiaan Luigi Cherubini. Het was hoboïst en dirigent Paul Dombrecht die in 2006 met zijn ensemble Il Fondamento en een mooie schare solisten werk maakte van opnames van orkestwerken en cantates. O.a. de cantate Agar dans le désert. Dit initiatief betekende veel voor de erkenning van en de herinnering aan deze vroeggestorven componist. Arriaga stierf in Parijs aan tuberculose. Hij was maar 20. 

Ook Chopin stierf veel te vroeg, op zijn 39e. Toen hij op 30 oktober 1849 op Père Lachaise ten grave werd gedragen weerklonk zijn eigen Marche Funèbre in een instrumentale bewerking van ene Napoléon-Henri Reber.

Wie was Napoléon-Henri Reber?

Veel bijzonderheden zijn er niet gekend over Napoléon-Henri Reber (1807-1880). Het is alweer dankzij een cd-opname, deze keer door Jérémie Rohrer en Le Cercle de l'Harmonie, dat we in 2012 lucht kregen van deze Franse componist van komische opera's, kamermuziek en symfonieën. Reber werd in de Elzas geboren en ging aan het Parijse Conservatorium studeren bij Anton Reicha. Nadien gaf hij hier zelf les in compositie en harmonie. Aan Massenet bijvoorbeeld. Het is allesbehalve inbeelding dat je in Rebers 4e Symfonie uit 1850 de invloed van zijn leermeester hoort doorschemeren, zeker in de voorkeursbehandeling die hij aan de blazers verleent.

Gedruppel in Parijs

Onder de paraplu van Marie Jaëll (1846-1925) luisteren we naar Les Jours Pluvieux. Het is een pianocyclus waarin zij (net zoals Chopin in zijn Regendruppel-prelude) de regen beschrijft, een weerbericht dat opschuift van wat gedruppel tot code rood. Als kindsterretje gaf de kleine Marie zo'n 145 concerten tussen 1856 en 1862. En zo won zij als vanzelf de sympathie van de oude bompa Rossini. Toen ze haar man Alfred Jaëll leerde kennen - net als zij pianovirtuoos - breidde haar kennissenkring zich verder uit tot Brahms, Saint-Saëns en Franz Liszt. Samen met haar man bleef ze concerten geven in heel Europa, met muziek van Schubert, Mendelssohn, van Beethoven, Brahms en Liszt.

Pas in 1870 begon ze compositie te studeren (bij César Franck en Camille Saint-Saëns) en steunde Liszt haar om haar eerste werken gepubliceerd te krijgen. Haar Walsen voor piano vierhandig, haar pianoconcerto's en haar strijkkwartet hadden veel succes. Toch ging ze vooral als pianovirtuoze de geschiedenis in. Ze legde zich intensief toe op de studie van Liszt, en werd de laatste twee levensjaren van deze grootheid door hemzelf gecoacht! In 1891 en 1892 speelde ze zomaar eventjes het hele piano-oeuvre van Liszt, gespreid over zes opeenvolgende concerten.

Wie ook tot deze kringen behoorde was de Zwitserse componist Johann Carl Eschmann (1826-1880). Im Herbst, sechs Fantasiestücke für Horn oder Violoncello und Klavier is een vroeg werk nog schatplichtig aan Mendelssohn en Schumann, maar het vormt een mooie bijdrage tot de hoornliteratuur en een gepast decor bij het vallen van de bladeren in de vroege herfst. 

Pelgrims in Montserrat

Via een volks Zwitsers liedje uit de cd Il Viaggio d'Amore komen we in Catalonië aan: LIibre Vermell de Montserrat. Dit indrukwekkende 'boek' werd decennia geleden al beroemd dankzij de catalaanse gambaspeler en dirigent Jordi Savall. Nu hebben onze ensembles Psallentes en Zefiro Torna zich over deze pelgrimsliederen ontfermd. We lezen op de achterflap van de gloednieuwe cd (en Keuze van Klara): "Een zomeravond in Catalonië, 1399. Een groep pelgrims zit tegen de kerkmuur van de abdij van Montserrat. Ze zijn op zoek naar vergeving, zuivering, een nieuw begin. In afwachting zingen en spelen ze liederen voor de Madonna." Een impressie. Wij laten deze anonieme muziek spreken. En niet voor even. Een halfuur lang word je ondergedompeld in de wereld van de 14e eeuws pelgrims bij het klooster van Montserrat bij Barcelona. Een Japans herfstlied van Yoshinao Nakata (1923-2000) houdt je nog even in meditatieve sferen. 

Coda

Rest ons alleen nog een bruggetje te maken naar Caramba, met enig 20e eeuws extravert gedrag en met Jean Françaix, altijd wel in voor een potje gekkigheid. Met zijn Cinq Danses Exotiques schuiven we op richting Brazilië, waar het feestje wordtr verdergezet door Heitor Villa-Lobos en Leonard Bernstein.

Eduard Napravnik (1839-1916) herinnert ons tot slot nog één keer aan de dromerige salonwereld van Chopin, voor de deuren van Vila d'Este zich weer sluiten.

Greet Van 't veld

 

 

 

 

 

 

 

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Julie Van Bogaert

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.