Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 29 mei: Divertimento

Villa d'Este 29 mei: DivertimentoKlassieke muziek

Hoeveel composities bestaan er niet met de naam 'divertimento'? En hoeveel componisten sinds Haydn hebben er niet mee 'gespeeld'? Mozart, Stravinsky, Pierné, Bartok, Anna Bon di Venezia en vele anderen. Een prachtig koorwerk van Cecilia McDowall zorgt voor een moment van bezinning. Villa d'Este wordt hoe dan ook ontspannend, een pretpark vol verrassingen en hier en daar een avontuurlijke bocht. Maar vooral een wolk om op weg te dromen op een luie zaterdagnamiddag.
©Karina Lyburn

De Engelse componiste Cecilia McDowall

Huppelen met Mozart

Se divertir, zich ontspannen. Dat is de diepe wijsheid die schuilt achter het genre dat 'divertimento' heet. Na eerdere Italiaanse en Franse voorbeelden én een stevige voorzet van Joseph Haydn, schreef Wolfgang Amadeus Mozart heel wat van deze meerdelige ensemblestukken. Zijn Divertimento in D KV136 is onze favoriet en een meezinger van formaat. De Italiaanse componiste en klaveciniste Anna Bon di Venezia die een generatie voor Mozart leefde, droeg in 1759 6 triosonates voor 2 fluiten en basso continuo op aan Karel Theodoor van Beieren. Ze werden uitgegeven als Sei Divertimenti op.3. Deze muziek is pure lieflijkheid, geschreven door een twintigjarige jongedame. Een generatie na Mozart schreef Gioacchino Rossini dan zijn Serenades. Dit genre was door zijn vrije vorm verwant aan het Divertimento. Alleen was het aandeel van de blazers groter en had het een melodieuzer karakter. Een serenade 'zing' je nu eenmaal, liefst onder een balkon. In de 20e eeuw is het divertimento nog steeds populair, al heeft het niet meer noodzakelijk méér dan drie delen. Het is het karakter dat telt bij Nino Rota (1911-1979). Hij schreef zijn driedelige Divertimento concertante voor contrabas en orkest niet in één ruk, maar in fazen. Het slotdeel (Allegro marcato) dateert uit 1969. Het is een populair werk voor de contrabas, met veel aandacht voor de virtuoze mogelijkheden van het instrument. Maar wie kent het, buiten de contrabassisten dan? Niemand toch? Net zoals in zijn filmmuziek, schildert Rota hier met frisse orkestkleuren een schitterende finale van een concertant werk vol karakter.

Pianogeweld bij Liszt

Onze gastheer in de Villa d'Este, Franz Liszt, schreef één divertimento 'op een cavatina van Pacini', maar dat is zo'n draak dat we dit toch even gaan skippen. Dan liever, in deze week van de Koningin Elisabeth Wedstrijd, zijn bekende Pianoconcerto nr.2 in A met Leif Ove Andsnes als solist. Vergeleken met het eerste pianoconcerto, getuigt het tweede van méér aandacht voor de vorm dan voor de virtuositeit. Dat is dan toch een belangrijke overeenkomst met het divertimento! Liszt schaafde er twintig jaar aan alvorens het in 1861 zijn defintieve vorm kreeg. Het werd een doorlopend werk opgebouwd uit zes opeenvolgende secties. De pianist heeft een haast dienende, begeleidende rol t.o.v. de blazers en de strijkers die het thema transformeren. Deze organische eenheid vind je ook terug in Liszts symfonische gedichten, waarvoor hij zich liet inspireren door Beethovens 9e Symfonie en Schuberts Wanderer Fantasie.

Schuberts divertissements

Franz Schubert was een meester in het zorgen voor ieders ontspanning. Denk maar aan de Schubertiaden waar hij samen met zijn vrienden zong en dronk op het leven, met de muziek als verbindende schakel. Zijn Divertissement à la Hongroise (1826) voor piano vierhandig is onweerstaanbaar entertainment, vooral het laatste deel eruit, en dàt laten we horen. Dat duurt op zich al meer dan een kwartier en sluit mooi aan op het orkestrale, eerder rustige Divertissement nr.4 in G van de Hongaarse componist Leo Weiner (1885-1960). Maar Schubert schreef ook een Franse tegenhanger, het Divertissement sur des motifs originaux Français D 823, ook wel kortweg Divertimento à la française genoemd.

Vocale intermezzi

In deze Villa d'Este ook een greep uit enkele nieuwe 'vocale' cd's: Schubert-liederen uit de cd "Vanitas" van Georg Nigl, een aria uit de cd "Contralto" van Nathalie Stutzmann, en enkele liederen uit de schitterende cd And Love Said ...(tevens Keuze van Klara!) van onze Belgische sopraan Jodie Devos. Nog meer gezongen muziek, maar dan voor koor, met de Three Latin Motets van de Engelse componiste Cecilia McDowall (°1951). Deze componiste is bijzonder productief, zo blijkt uit de compositielijst. De menselijke stem speelt duidelijk de hoofdrol in haar oeuvre. Dat varieert van liederen tot koorwerken en orkestwerken met stem, tot een duizelingwekkende hoeveelheid kamermuziek. De laatste 20 jaar is het hoofdzakelijk haar koormuziek die wordt opgenomen. Nog veel werk op de plank dus.

Divertimenti in neo-stijl

Dan volgt het Divertimento for String Orchestra van Bela Bartok. Wedden dat je daarop zat te wachten? Dit is dan ook het paradepaardje onder de divertimenti! Spannende muziek die je best beluistert in een uitvoering met een Hongaarse dirigent. Dus met Sir Georg Solti op de bok is amusement verzekerd! Hij let bijzonder goed op de strikte tempoaanduidingen waar Bartok zoveel belang aan hechtte. Tot op de seconde, met tal van metronoomcijfers, geeft Bartok in zijn partituur aan hoelang de delen mogen duren. Bartok schreef het werk in 1939 in opdracht van de Zwitsere dirigent en opdrachtgever van wel honderd 20e eeuwse composities: Paul Sacher. Deze vroeg Bartok iets lichters te schrijven, iets in neo-stijl. Zo geschiedde. Het werk vertoont grote gelijkenissen met het concerto grosso uit de barok, waarin een grote groep strijkers (tutti) dialogeert met een kleinere groep strijkers (concertino). Maar het blijft natuurlijk moderne muziek, dat moet gezegd.

Even licht bedoeld is Igor Stravinsky's Divertimento Le Baiser de la fée (1934), een orkestsuite die hij puurde uit de oorspronkelijke balletmuziek uit 1928. Het is een vrolijke hommage aan Peter Tsjaikovski, toen 35 jaar overleden. Stravinsky bewerkte verschillende melodieën uit vroege pianostukjes en liederen van Tsjaikovski. In "Danses suisses" bijvoorveeld citeert hij de bekende Humoreske uit Twee stukken op.10. Stravinsky bewerkte de oorspronkelijke partituur niet alleen. Hij kreeg voor de versie voor viool en piano assistentie van de Poolse violist Samuel Dushkin.

Ook André Caplet, Gabriël Pierné, Karel Mestdagh en Jef Van Hoof schreven divertimenti. Ook die krijg je te horen in deze Villa d'Este. 

 

Greet Van 't veld

 

 

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Julie Van Bogaert

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.