Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 6 maart: Reizende sterren

Villa d'Este 6 maart: Reizende sterrenKlassieke muziek

De muziekgeschiedenis telt honderden componisten die rondreisden of zich elders gingen vestigen om er te werken, hetzij tijdelijk hetzij voorgoed. John Dowland, Antonio Salieri, Muzio Clementi, en natuurlijk Franz Liszt zijn er slechts enkelen van. Anderen lieten hun reisindrukken na op muziekpapier, in een lied, op een luit, op gitaar... resp. Fanny Mendelssohn, Charles Tessier en Hans Lamal. Het onbekende pianoconcerto - ooit heel bekend - is vandaag van de Schot John Ireland.

Franz Liszt in Rome (1865)

Onze reis start vandaag in de buurt van Verona. Daar daar werd in 1750 Antonio Salieri geboren. Al gauw trok hij naar Wenen waar hij als vooraanstaand operacomponist gelauwerd zou worden. Hetzelfde verging het tijdgenoot Muzio Clementi, geboren in Rome, maar vervolgens uitgeweken naar Londen waar hij als gerespecteerd uitgever, pianovirtuoos en componist aan het werk ging en een belangrijke bijdrage leverde tot het verbeteren van de pianomechaniek. Die gemeenschappelijke interesses maakte dat hij goed bevriend raakte met van Beethoven. Hun werken vertonen zelfs overeenkomsten. Clementi's rijpere pianosonates klinken zeer Beethoveniaans, en Beethovens aria's zeer... tja, Italiaans! Zeker luisteren...

We blijven nog een hele tijd in Rome plakken, met huiscomponist Franz Liszt natuurlijk, maar ook met Fanny Mendelssohn, zus van, die er in de twee jaar dat ze in Venetië en Rome verbleef (1839 - 1840) maar niet uitgekeken raakte op la bella Italia. Haar verrukkingen bundelde ze in een manuscript Italienreise vol stemmige pianomuziek en liederen. Die partituren verschenen pas in druk tussen 1985 en 1999. Jammer genoeg zijn er nog steeds enkelingen die deze partituren willen verkennen, laat staan kennen. Blijf verwonderd!

Met Reisefeiber und Walzerszenen, en Träumerei am Kamin, twee van de 4 Symfonische Intermezzi van Richard Strauss, reizen we voort in hoog romantische sferen. Van indommelen bij het haardvuur geen sprake. Ook niet bij het Pianoconcerto in Es van John Ireland uit 1930, zijn enige pianoconcerto, waarin een overvloed aan melodische rijkdom je dwingt tot luisteren van begin tot einde. Let op de keren dat hij met zijn jazz-ritmes aan Gershwin doet denken of de momenten waar Ireland je met zijn wervelende, filmische beelden meeneemt naar de Schotse vlakten. Vele grote pianovirtuozen hadden dit concerto op hun repertoire, onder wie Arthur Rubinstein. Bij de 70e verjaardag van Ireland in 1949 werd het feestelijk uitgevoerd tijdens de Proms, en nog eens ter gelegenheid van zijn 80e verjaardag.

"Irene Fuerison zou vandaag een vergeten componiste zijn, had Mevrouw Schoentjes-Zimmer in 1987 het archief van Mevrouw Fuerison niet ondergebracht in de bibliotheek van het Gents Conservatorium. Ondanks deze documenten blijven vragen onbeantwoord: 'Waar studeerde deze dame muziek en bij wie? Hoe kwam ze tot componeren? Hoe noteerde ze, eens blind geworden, haar composities? De verklaring: deze componiste was zeer bescheiden en niet gesteld op roem en eer en personen die haar gekend hebben zijn overleden." Zo begint het artikel dat L. Friant in 1999 op internet publiceerde. Wij lezen ook nog dat Irene Fuérison haar composities liet publiceren onder de naam van haar echtgenoot, Joseph Fuérison (1865-1921), advocaat bij het hof van beroep. Zo ging dat toen... net zoals dat ging met een heel aantal partituren van Fanny Mendelssohn die werden gepubliceerd onder de naam van haar broer Felix Mendelssohn. Melanie Bonis veranderde haar naam in Mel Bonis, een mannennaam, om au sérieux genomen te worden. Ook van haar hoort u een pareltje voor fluit en piano.

Terug over naar de mannen. Daar valt ook veel vergeten muziek te melden. Neem nu het Vioolconcerto nr.1 van de Belgische componist Frederik van Rossum (°1939) dat in 1980 het plichtwerk was voor de Internationale Muziekwedstrijd Koningin Elisabeth van België, maar sindsdien stof ligt te vergaren. Frederik Van Rossum, in december 81 geworden, is niet de minste onder onze componisten. Hij won in 1965 de Prix de Rome en in 1977 de Prix Fuérison. Daarom hoort hij ook zo thuis in deze Villa d'Este!

Duo Flammas, twee gitaren, steken nog eens goed de vlam aan de suite voor 2 gitaren Travels van de Gentse componist Hans Lamal. En we ronden af met een concertfragment uit 2008 in de Gentse Bijloke met 2 grote werken van Johann Sebastian Bach, gespeeld door B'Rock en klavecinist Kenneth Weiss, alweer gevonden in ons rijke VRT-archief.

Greet Van 't veld

 

 

 

 

 

 

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Julie Van Bogaert

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.