Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 8 mei: Oostelijke wind

Villa d'Este 8 mei: Oostelijke windKlassieke muziek

De wind waait vandaag vanuit oostelijke richting, met muziek van de Turkse Janitsaren en de invloed ervan op westerse componisten. Daarna trekken we nog verder oostwaarts naar Indonesië, China en Japan. Het oosten als inspiratiebron voor componisten van Vivaldi tot Ketèlbey.
©inbal

Componiste en marimbaspeelster Keiko Abe

 

Alla Turca

"Turquerieën" waren erg in de mode in de jaren 1810-1830. De rage kwam voort uit de fascinatie voor de muziek van de Janitsaren, de keurtroepen van de Sultan van Turkijke. Die stonden bekend om hun schitterende kostuums en indrukwekkende fanfares, met veel toeters en bellen. Hun invloed is terug te vinden in de pianobouw (de pianoforte van Joseph Angst) en in heel wat composities uit die tijd. Denk maar aan Mozarts beroemde Turkse mars en aan Die Entfürung aus dem Serail. Minder bekend is het ballet Soliman II, eller De tre Sultaninnorna van Joseph Martin Kraus (1756-1792), een perfecte tijdgenoot van Mozart. Dit ballet werd in 2002 door Concerto Köln en Sarband vereeuwigd op de cd Dreams of the Orient waar de Turkse couleur locale in al zijn glorie weer tot leven komt. Tussen vederlichte trippelende passages, geeft Kraus veelvuldig een lap op de drums en waan je jezelf weleens in een harem. Een amusant toneel voor een zaterdagmiddag!

De geliefde meester van Liszt

Het onbekende pianoconcerto is vandaag van de hand van Carl Czerny (1791- 1857): het Concerto in C voor piano vierhandig en orkest, op.153. Het bevindt zich op de breuklijn tussen de eerder bevallige Weense Klassiek en de robuuste, hevige Romantiek. Stevig pianogeweld en roffelende pauken in de hoekdelen, en een rustig parelend middendeel vol zoete dromerijen. Czerny was een leerling van Ludwig van Beethoven en de leraar van Franz Liszt. Vandaar zijn uitzonderlijke betekenis als grondlegger van en ontwikkelaar van de moderne pianotechniek waarop tal van generaties pianisten zich nadien hebben gebaseerd. Liszt in de eerste plaats! Deze droeg overigens zijn 12 Etudes d'execution transcendante op aan zijn geliefde leermeester Czerny. De bravoure pianotechniek, ook in het Concerto voor vier handen en orkest, is een typisch kenmerk van Czerny. Het leverde hem ook kritiek op natuurlijk, als zou zijn muziek de diepgang van een plasje hebben. Czerny was dan ook in de eerste plaats pianopedagoog en auteur van meerdere bundels piano-etudes, tot op de dag van vandaag incontournable voor pianostudenten in muziekscholen en conservatoria. Maar vergeet die vervelende connotatie, en geniet vooral! Surtout van het ongecompliceerde slotrondo.

Bamboo, kersenbloesems en porselein

Via sprookjesachtige vlakten langs Midden-Azië op de tonen van Rachmaninov, Rimsky-Korsakov en Ravel komen we na 16u aan in het verfijnde Verre Oosten. Daar wacht de Japanse marimbaspeelster en componiste Keiko Abe (°1937, Tokio) ons op onder de kersenbloesems. Net zoals Czerny heeft ze veel betekend voor de ontwikkeling van haar instrument, de marimba. Zo gaf ze raad bij het ontwerpen van marimba's en werd de klank ervan verbeterd. Ook de omvang werd door haar toedoen uitgebreid van vier naar vijf octaven - nu het standaardinstrument. Geniet mee van Conversation in the Forest III voor zangstem, 2 marimba's en percussie, in een uitvoering van ondermeer Ludwig Albert, dé autoriteit bij ons als het over marimba's gaat. Eerst wordt er duchtig geconverseerd tussen marimba en percussie, tot de stem van Katrin Druyts als een sirene de conversatie doet verstommen. Het slot is een duel. Prachtig!

Even later zitten we in het schemerduister van een Javaans poppentheater. Want rond de Java-Suite van Leopold Godowsky (1870 - 1938) kunnen we niet! Wat een heerlijk werk, absoluut het ontdekken waard. Het duurt in zijn geheel 50 minuten, maar met dit kleine kwartiertje heb je al een hele indruk van het meesterwerk. Waar blijven de pianisten die dit opnemen? We vonden slechts een paar uitvoeringen, waaronder deze met Esther Budiardjo die je misschien nog kent van de Koningin Elisabethwedstrijd piano anno 1999. 

In India bezoeken we de wondere wereld van Brahma, na te lezen in de Mahabharata. Daarin staat dat uit de navel van de god Vishnu een lotusbloem ontsproot waaruit Brahma geboren werd. De rest vertelt je fluitist Toon Fret en pianiste Veronika Iltchenko in de oosters geparfumeerde Impressions Exotiques van Sigfrid Karg Elert (1877-1933). Deze was als Duits 'impressionist' een buitnbeentje, want... gefascineerd door Scriabin, Debussy en het verre oosten. In zijn tijd was hij dus niet populair in eigen land. Hij is nadien vooral bekend gebleven als componist van orgel- en harmoniummuziek. 

Landgenoot en tijdgenoot was iemand met de onheilspellende naam Clemens von und zu Franckenstein (1875-1942). Vermoedelijk om iedere verwarring te vermijden met de bekende creep Frankenstein, liet hij zijn naam optekenen als Clemens Erwein Heinrich Karl Bonaventura Freiherr von und zu Franckenstein. Deze vreemde vogel nestelde zich vooral in het operamilieu, als operacomponist en als operadirigent. Hij wordt vooral herinnerd als algemeen directeur van de Bayerischen Staatsoper. Naast opera's en orkestwerken schreef von Frankenstein ook liederen, waaronder de Fünf Gesänge aus der Chinesischen Flöte op.44 , een keuze van Klara, met sopraan Ilse Eerens en pianiste Inge Spinette. De liedteksten zijn een greep uit Die Chinesischen Flöte (1907) van de dichter/vertaler Hans Bethge. Ook Gustav Mahler putte rijkelijk uit deze dichtbundel voor zijn beroemde Das Lied von der Erde.

Dient zich alweer een minder bekende componist aan: Walter Niemann (1876-1953). Ook hij dronk uit porseleinen kopjes. Niemann was, net zoals Sigrid Karl-Elert, gefascineerd door het Franse impressionisme omwille van de kleuren en het exotisme. Hij schreef werken met titels als Old China, The Orchid Garden, The Exotic Pavillon en ook een pianocyclus met de titel Japan op.89. Wij laten hieruit slechts één deeltje horen - Abenddämmerung am Meer - maar heel de cyclus is de moeite waard om te beluisteren en te spelen. 

De grot van Ali-Baba

Ons VRT-archief herbergt ook oriëntaals materiaal. Zo vonden we een concertfragment uit 2001 opgenomen in Sint-Truiden, met Joanna Trzeciak op pianoforte. Ze speelt Variaties in C op Vivat Bachus, Bachus lebe! van Johann Nepomuk Hummel (1778–1837). Veel orientaals is er niet te horen, maar het zijn wel prettige variaties op de bekende aria uit de opera Die Entfürung aus dem Serail van Mozart. En zo is de cirkel weer rond!

Barhold Kuijken mag op traverso afsluiten met het Concerto in d voor traverso, strijkers en b.c.RV431a , bijgenaamd Il Gran Mogol van Antonio Vivaldi (1678-1741). Vivaldi schreef het concerto rond 1720 met als inspiratiebron de Moghuls. Die stammen af van de Turkse moslimheerser Timoer Lenk. Het rijk van de moghuls was op z'n grootst in 1700! 

Greet Van 't veld

 

 

 

 

 

 

 

 

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Julie Van Bogaert

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.