Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Villa d'Este 9 oktober: De adem van de Middeleeuwen

Villa d'Este 9 oktober: De adem van de Middeleeuwen Klassieke muziek

Muziek betekende in de duistere middeleeuwen vaak een bron van troost voor gelovigen, strijdende ridders en eenzame jonkvrouwen. Deze muziek klonk vaak ascetisch, en we voelen haar nu nog aan als tijdloos. Een heel rustige Villa d'Este vandaag, met slechts hier en daar een ontlading.
©Sussie Ahlburg

Te ontdekken: ijzersterke muziek van de Bulgaarse componiste Dobrinka Tabakova

Italië

Klavecinist Jean Rondeau heeft een nieuwe plaat uit: Melancholy Grace. Daarop volgt hij een melancholische reis die ook door Italië loopt, meerbepaald van Venetië tot Napels. Het is slechts een vroeg-barokke opstap naar de Italiaanse Middeleeuwen, waar Matteo da Perugia omstreeks 1400 zijn bitterzoete ballade Serà quel zorno may componeerde. Ars subtilior, subtiele kunst.... sublieme kunst, intellectueel en toch groots in haar eenvoud. Je vindt ze terug op een cd opgenomen in 1994: D'amor ragionando (Ballate neostilnoviste in Italia 1380-1415) van Pedro Memelsdorf en zijn Mala Punica. Luister 18 minuten...... geniet, en verdwijn even van deze rusteloze aarde.

Om u terug met de voetjes op aarde te brengen volgen de ontspannende Antiche danze ed arie (1932), gebaseerd op luitstukken uit de barok, gezien door de vroeg 20e eeuwse zonnenbril van Ottorino Respighi.

Om dan terug te keren naar een alweer rustgevend, maar zeer bizar - modern voor zijn tijd - ascetisch pianostuk van Franz Liszt dat de kruisweg van Christus beschrijft: Via Crucis. Middeleeuws van klank en inspiratie, met aan het begin de kruishymne Vexilla Regis van de Franse dichter en bisschop Venantius Fortunatus (6e eeuw). Het is een laat werk van Liszt: Rome- 1878. De tekst gaat als volgt: De koningsvanen gaan vooraan,’t geheim des kruises grijpt ons aan, dat op het schandhout uitgespreid de Schepper als een schepsel lijdt. Zijn handen heeft Hij uitgestrekt, zijn voeten zijn met bloed bedekt; opdat Hij ons ter hulpe kwam is Hij geofferd als een lam (vertaling: Nordholt)

De romantische noot

Ook Eugène Ysaÿe doet een duit in het middeleeuwse zakje met Neiges d'Antan voor viool en orkest. De titel verwijst naar de beroemde versregel "Ou sont les neiges d'antan?" van de laat middeleeuwse Franse dichter François Villon. Het betekent letterlijk: "Waar is de sneeuw van weleer"? Breder geïnterpreteerd: "Waar is het verleden naartoe?" Deze woorden vinden we later ook nog terug bij Umberto Eco op de slotpagina van De Naam van de Roos, en in Nana's Lied van Kurt Weill.

De hedendaagse verrassing

Geen Villa d'Este zonder een streepje hedendaagse muziek. Deze komt vandaag van de jonge Vlaamse componist Iskander Moens. Hij schreef een bijzonder mooi stukje voor de mannelijke stem met een accordeonbegeleiding. De inkt is bij wijze van spreken nog nat, want deze zomer woonde hij de concerten van het Herreweghe Festival bij in de Crete Senese, en kreeg er de inspiratie voor Guarda, Ascolta! Tore Denys en zijn ensemble Dionysos Now! brengen deze warme muziek tot leven.

De onbekende 

... is vandaag Daniel-Lesur. Zijn volledige naam: Jean-Yves Daniël-Lesur (1908-2002). In de jaren 1930 en '40 trad hij toe tot de groep La Jeune France waartoe ook André Jolivet en Olivier Messiaen behoorden. Een grote interesse in mystiek was de groep eigen. Met eerder 'milde muziek' wilden zij een contrast bieden tegenover de abstracte muziekvormen die onder invloed van het twaalftoonstelsel waren ontstaan. Daniel-Lesur was organist aan de St-Clothilde in Parijs en professor contrapunt aan de Schola Cantorum. Zijn Suite médiévale  is letterlijk een terugkeer naar een tonale, zachtaardige muziektaal.

Vrouw zijn én componeren

Dobrinka Tabakova (°1980) is Bulgaarse maar woont al sinds haar 11e in Londen. Haar debuut-album String Paths, op ECM Records, werd genomineerd voor een Grammy in 2014. In 2017 werd ze composer-in-residence bij het BBC Concert Orchestra. Ze laat in haar Suite in Old Style de middeleeuwen weerklinken in het gebruik van oud middeleeuwse toonaarden. In dit geval de dorische toonaard. Het is muziek waar je snel warm voor loopt, omdat ze, net zoals die van Daniël-Lesur mild klinkt, herkenbaar, met ankerpunten in muziek die in ons collectief geheugen zit: invloeden uit,de volksmuziek, virtuoze vioolpartijen uit de baroktijd, een dansante ritmiek, filmische invloeden, en het gebruik van muziekinstrumenten uit de barok zoals het klavecimbel. Haar muziek is op en top opwindend en melodisch meeslepend.

Carmina Burana

Van collectief geheugen gesproken....De Carmina Burana (1937) van de Duitse componist en pedagoog Carl Orff  (1895 – 1982) hebben zich daarin vastgeklonken, net zoals in de Top 100 van de klassieke muziek. Iedereen kent uiteraard het imposante begin "Fortuna Imperatrix Mundi", maar weinigen beluisteren het hele werk van begin tot einde. De Carmina Burana zijn een greep liederen uit het middeleeuwse handschrift Carmina Burana, samen een uur muziek. Orff gaf ze als ondertitel mee: "Profane liederen gezongen door solisten en koor, begeleid door instrumenten en magische beelden". Deze liederen gaan over het gewone leven. Over plezier maken, over de liefde en het zinnelijk genot. De boodschap erachter is dat het leven een rad van fortuin is. Soms heb je geluk, soms ongeluk. Dus geniet van het leven, het duurt maar even. We geven uit deze bundel delen 1, 2 en 4, samen goed voor 55 minuten muziek. Het laatste halfuur van Villa d'Este is er nog plaats voor de 3e Pianosonate van Marinus de Jong, een lied van Els van Laethem en de Capriol Suite van Peter Warlock

Greet Van 't veld 

 

 

 

 

 

 

 

Villa d’Este

Villa d’Este is een plaats van ontdekkingen. Je maakt kennis met minder bekende muziek tot volslagen onbekende muziek uit vorige eeuwen. Hedendaagse muziek, vrouwelijke componisten, en een onbekend pianoconcerto komen telkens aan bod. Een rode draad zorgt voor de samenhang van deze vier uur radio. Blijf verwonderd!

Presentatie: Julie Van Bogaert

Samenstelling: Greet Van ’t veld 

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via villa@klara.be

Elke zaterdag van 14.00 uur tot 18.00 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.