Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Wanneer vergissen dodelijk is

Wanneer vergissen dodelijk isKunst & Cultuur

Christophe Vekeman las 'Een stralende toekomst' van Rebecca Makkai, een boek over de opkomst van aids en de gevolgen voor een 'lost generation'.
Een stralende toekomstNieuw Amsterdam

Een stralende toekomst werd een boek dat je niet kan wegleggen

De derde roman van Rebecca Makkai, geboren in 1978 als de dochter van een ouderpaar met een groot gevoel voor alliteraties, heet in het Nederlands 'Een stralende toekomst' en vangt aan met een motto van F. Scott Fitzgerald. Maar ook Ernest Hemingway komt in het boek ter sprake, en dan met name de door hem beroemd gemaakte term ‘lost generation’, waarmee – door Gertrude Stein – de jongelui werden bedoeld die hetzij de Eerste Wereldoorlog niet hadden overleefd, hetzij na alles wat zij tijdens die oorlog hadden meegemaakt definitief verloren waren voor het optimisme en voor het geluk.

De tijd waarin 'Een stralende toekomst' zich ten dele afspeelt, echter, is niet de Roaring Twenties, maar wel de tweede helft van de jaren tachtig van de twintigste eeuw – een periode die in zekere zin, en in elk geval volgens Rebecca Makkai, even vernietigend was als een echte oorlogstijd. De roman begint dan ook met een soort van herdenkingsbijeenkomst ter ere van een jongeman, Nico, die drie weken voordien zijn laatste adem uitblies. Het verdriet van zijn vrienden is natuurlijk erg groot, maar van een plechtigheid is niet de minste sprake. ‘Nico had duidelijk gemaakt dat er een feest moest komen. “Als ik straks als geest kom buurten, dacht je dat ik dan gesnotter wil zien? (…) Dan ram ik een pook in je reet, en niet op een lekkere manier.”’

Rebecca MakkaiTaylor Glascock
Rebecca Makkai schreef met haar derde roman een aangrijpend boek

Het mag zonneklaar heten, wij bevinden ons hier – of daar, in Chicago, waar de roman zich afspeelt – pál in het homomilieu, en de grote slachter die aan dodelijkheid niets te wensen overlaat en zo-even is begonnen op bijzonder nietsontziende wijze huis te houden in de rangen van een hele generatie, is de dan nog volkomen ongeneeslijke ziekte aids. Wat het allemaal nog veel tragischer maakt, is dat het hiv-virus louter koren op de molen is van de doorsnee burger, die sowieso altijd al naar homoseksualiteit heeft gekeken als naar een soort van enge aandoening – de wanhopig feestende vrienden van Nico waren door diens ouders op een haar na personae non gratae verklaard op zijn begrafenis. Op de koop toe blijft de vermaledijde overheid voorlopig liever het probleem negeren dan dat zij financiële middelen vrijmaakt ter bestrijding van de massasterfte die alsmaar sneller om zich heen grijpt. En wat daarbij vanzelfsprekend eveneens niet erg wil helpen, is dat de vele wisselende seksuele contacten tussen de personages in de roman niet altijd hand in hand gaan met een consequent gebruik van condooms, en dat zelfs monogamie geen gegarandeerde levensverzekering is. Men kan zich immers, zoals de Yale geheten hoofdfiguur in de jarentachtiggedeelten van 'Een stralende toekomst' tot eigen scha en schand moet ondervinden, soms sterk vergissen in andermans trouw – en behalve menselijk is vergissen in dat soort van gevallen ook en vooral dus dodelijk. 

Ik moet eerlijk bekennen dat ik in den beginne van mijn lectuur het woord ‘tienerproza’ toeliet op te doemen in mijn geest. Algauw, evenwel, bleek deze roman zo sterk en aangrijpend te zijn dat hij er wonderlijk genoeg en gek als het mag klinken in slaagde als het ware uit te stijgen boven de woorden waaruit hij was opgetrokken.

Hóé dodelijk, dat komt onder meer ook tot uiting in de hoofdstukken die zich afspelen in 2015, waarin de inmiddels eenenvijftigjarige Fiona, de zus van Nico, in Parijs op zoek is naar haar dochter Claire, die alle contact met haar heeft verbroken en van wie Fiona vermoedt dat zij in de klauwen verkeert van een sekte. Terwijl Fiona op verschillende manieren wordt geconfronteerd met haar overleden vrienden van weleer – en er opnieuw een oorlog woedt, ditmaal in de vorm van moslimaanslagen in onder meer concertzaal Bataclan –, komt zij er stap na stap achter hoe aids ook haar eigen leven en meer specifiek dan de relatie met haar dochter op verwoestende wijze heeft kunnen bepalen…

Is dit boek een aanrader? Ik moet eerlijk bekennen dat ik in den beginne van mijn lectuur het woord ‘tienerproza’ toeliet op te doemen in mijn geest, bijvoorbeeld na het lezen van een passage als ‘Julian veegde de lok uit zijn ogen en trok een pruillip. Hij was gewoon te perfect. Hij had met het oog op zijn toneelcarrière een neuscorrectie laten doen toen hij uit Atlanta wegging en Yale wou dat hij dat niet had gedaan. Een imperfecte Julian was hem liever geweest.’ Algauw, evenwel, bleek deze roman zo sterk en aangrijpend te zijn dat hij er wonderlijk genoeg en gek als het mag klinken in slaagde als het ware uit te stijgen boven de woorden waaruit hij was opgetrokken. Ook dat het boek soms nét iets te sentimenteel is (er wordt zo veelvuldig uitgehuild dat het geen schouder lukt, zeg maar, het hele boek lang droog te blijven), dat het soms nét iets te wijdlopig is, soms nét iets te deprimerend ook, vermag op de een of andere manier geen afbreuk te doen aan het feit dat Een stralende toekomst van Rebecca Makkai, in al zijn imperfectie dus, een waardig en meeslepend monument is voor de talloos velen die in de loop der jaren zijn gesneuveld op het veld van aids.

Christophe Vekeman

'Een stralende toekomst' is verschenen bij Nieuw Amsterdam

Uit het Engels vertaald door Harm Damsma

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram