Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Wat moeder deed

Wat moeder deedKunst & Cultuur

Michael Ondaatje wordt wereldwijd geroemd om zijn nieuwe roman Blindganger. Volgens Christophe Vekeman is de verzamelde literaire pers collectief gek geworden.
Nieuw Amsterdam

Michael Ondaatje, Blindganger

Michael Ondaatje, geboren in 1943 te Sri Lanka doch inmiddels al decennia geleden genaturaliseerd tot Canadees, is dichter, essayist en scenarist, maar geniet dankzij het in 1992 verschenen The English Patient en de verfilming daarvan voornamelijk bekendheid als romancier. Zijn nieuwe roman is in het Nederlands Blindganger getiteld, speelt zich in tegenstelling tot The English Patient niet tijdens maar – wanneer het boek begint althans – vlak na de Tweede Wereldoorlog af, en zou volgens de pers ‘briljant’, ‘meeslepend’, ‘ingenieus’, ‘betoverend’, ‘fantastisch’ en ‘meesterlijk’ zijn, wat eens te meer bewijst dat je niet alles mag geloven wat er in de krant staat. Goeie hemel, nee.

Aan het woord in de roman, die geschreven is met het sukkelvaartje van een hoogbejaarde slak op valium, is ene Nathaniel, die in 1945 op zijn veertiende samen met zijn zus, de zestienjarige Rachel, door moeder en vader wordt achtergelaten in Londen omdat laatstgenoemde voor zijn werk een jaar lang in Singapore moet gaan wonen. Dat zijn echtgenote hem volgt, lijkt vanzelfsprekend te zijn. ‘Voor ons was het ondenkbaar dat ze los van hem een bestaan kon hebben: ze was zijn vrouw.’

Zo komen Nathaniel en Rachel onder de hoede van iemand die al een tijdje als huurder inwoont bij hen en die door de jongelui ‘De Mot’ wordt genoemd. Alles lijkt zijn gangetje te zullen gaan, tot Rachel op een dag in de kelder, verscholen achter een paar dozen en onder een stuk zeildoek, de reiskoffer ontdekt die zij moeder hebben helpen pakken. Wat kan dat te betekenen hebben? Is moeder dan toch niet op reis? Maar waar is zij dan wel?

Geschreven met het sukkelvaartje van een hoogbejaarde slak op valium.

Vreemd genoeg klinkt dit, nu ik dit zo bondig samenvat, al met al nog behoorlijk spannend, merk ik, of lijkt een en ander in elk geval een intrigerend uitgangspunt voor een roman te vormen, dus rep ik mij om deze indruk ogenblikkelijk te corrigeren:

Blindganger is een spionageroman die allesbehalve spannend is, en even intrigerend als een lege kartonnen doos in de regen. Ook bevat Blindganger een aantal coming-of-age-achtige gedeelten, waarin Nathaniel zich bijvoorbeeld zijn eerste seksuele ervaringen herinnert, wat evengoed zorgt voor proza waar je, zal ik maar zeggen, ‘voor moet zijn’, of liever: waar je tegen moet kunnen.

Want natuurlijk is Blindganger, als zo vaak het geval is bij literaire kitschwerken, een achterafboek, een terugblik vol zoetsappige, halfzachte en strikt ongevaarlijke melancholie, vol mijmeringen boven een glas wijn, vol roezig gemompel over het leven en het verleden, zo dat je zou willen schreeuwen: ‘Word nu toch eindelijk eens dronken, man, schiet op, dan kan het licht uit en mag iedereen onder de wol!’ Maar nee hoor, Nathaniel/Ondaatje zeurt maar aan, onvermoeibaar nippend aan dat vermaledijde glaasje, en noteert dingen als ‘Nu ik dit al die jaren later opschrijf, zijn er momenten dat het voelt alsof ik het bij kaarslicht doe. Alsof ik niet kan zien wat er in het donker gebeurt, voorbij de bewegingen van dit potlood.’

Daniel Mordzinski
Michael Ondaatje

Echt bijzonder ‘meeslepende’ en ‘betoverende’ literatuur is dit, jawel. En hoe later het wordt, hoe guller dit ‘meesterwerk’ de lezer trakteert op staaltjes van de zogenaamd geweldige, veelgeroemde stilistiek van Ondaatje, die er bij momenten dermate doezelig aan toe lijkt te zijn dat je hem een emmer water over zijn kop zou willen gieten. ‘Niemand,’ zo zit hij op zeker ogenblik bijvoorbeeld hardop voor zich uit te suffen, ‘kan het leven van een ander echt doorgronden – evenmin als diens dood.’

Ze zeggen,’ wikt en weegt Ondaatje terwijl hij zich nog eens inschenkt, een klein bodempje maar, ‘dat we altijd op zoek zijn naar de ontbrekende stukjes in iemands levensverhaal.’

Het schijnt,’ heeft Ondaatje van horen zeggen, ‘dat je de status van wees moet hebben als je je memoires wilt schrijven.’

Santé, Michael.

Het verleden,’ steekt de schrijver ten slotte zijn wijsvinger hoog in de lucht, terwijl hij nadrukkelijk zijn stem verheft, ‘werkt altijd door in het heden.’

Goed gezegd, groot gelijk!

Maar alle gekheid op een stokje nu: weg met dit boek.

Christophe Vekeman

'Blindganger' van Michael Ondaatje is verschenen bij Nieuw Amsterdam
Uit het Engels vertaald door Inger Limburg en Lucie van Rooijen

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts nodigen een ‘guest of honour’ uit en laten ook andere gasten aan de studiotafel plaats nemen. Alles voor de Kunst!

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram