Ga naar de inhoudLuister live op radioplus
Weinig verslavende lectuur

Weinig verslavende lectuurKunst & Cultuur

Sigrid Rausing groeide op met een broer die zwaar aan de drugs verslaafd raakte, en schreef daarover een 'ooggetuigenverslag'.

Sigrid Rausing, Maalstroom, De Bezige Bij

Zo onrechtvaardig en zo schrijnend is het leven dat zelfs de armste drommel zich dag in dag uit omringd weet door gebruiksvoorwerpen waarmee andere mensen zowaar een heus fortuin hebben verdiend. De Zweedse Ruben Rausing, bijvoorbeeld, richtte samen met een vennoot in 1951 het bedrijf Tetra Pak op, dat ook vandaag nog altijd handelt in de befaamde kartonnen verpakking van vloeibare voedingsmiddelen, en werd zodoende rijker dan de zeeën diep zijn. Ook zijn kleinzoon en erfgenaam Hans Rausing zit nog steeds goed in de slappe was: volgens Wikipedia bedraagt het familievermogen van de Rauslings momenteel zo’n slordige 19 miljard dollar…

Gelukkig, echter, maakt geld niet gelukkig – al is leedvermaak nu ook weer niet geheel gepast in dezen. Sinds hij aan het begin der jaren tachtig op achttienjarige leeftijd op een strand in Goa heroïne leerde kennen, heeft de genaamde Hans immers een wel héél weinig benijdenswaardig leven geleid. In een afkickkliniek leerde hij na zijn Goa-avontuur Eva kennen, met wie hij trouwde in 1992, met wie hij in 1999 drie kinderen had, en met wie hij vanaf het jaar 2000 hand in hand en wederom het steil bergafwaarts razende pad van de verslaving zou bewandelen. In de loop van de daaropvolgende jaren zou de voogdij over hun kinderen tijdelijk bij de zus van Hans komen te liggen, en toen Eva in 2012 op achtenveertigjarige leeftijd de geest gaf, was Hans zelf zo ver heen dat hij in een roes van ontkenning en constante bewusteloosheid haar in een dekzeil gewikkelde lijk twee maanden lang verborgen hield in een onder vele lakens en dekens en ook televisietoestellen schuilgaand bed. De kieren van de deur van de betreffende kamer had hij dichtgeplakt met Ducttape – dit met het oog op de geur.

Sigrid Rausing, Foto: De Bezige Bij

Het is Hans’ voornoemde zus, Sigrid Rausing genaamd, die ons dit alles uit de doeken doet in haar boek 'Maalstroom', ondertitel: Memoires. Sigrid is een uitgeefster en redactrice, maar ondanks de cultuur van stilte en discretie waarin zij is opgevoed, besloot zij op een gegeven ogenblik dan toch zélf aan de schrijftafel te gaan zitten. ‘Een verhaal ervan maken,’ maakt ze zich immers sterk, ‘helpt bij het begrijpen’. En begrijpen is precies wat zij wil, al lijkt het er bij momenten eveneens op dat het schrijven van dit boek een soort van strijden was tegen het grote schuldgevoel dat naasten van verslaafden nu eenmaal altijd parten speelt. ‘Dit verhaal is een ooggetuigenverslag van een verslaving,’ staat aan het begin van Maalstroom te lezen, en uit het woord ‘ooggetuigenverslag’ alleen al blijkt de totale onmacht van degene die met lede ogen moet aanzien hoe de verslaafde zichzelf – maar ook de levens van de mensen die hem liefhebben – tot vernietiging brengt. ‘Er sterven te veel verslaafden,’ schrijft Rausing, ‘er worden te veel families verscheurd.’

Gedreven door de moed der wanhoop tracht Rausing door te dringen tot de kern van het fenomeen verslaving.

En dus tracht Rausing, gedreven door de moed der wanhoop, in Maalstroom door te dringen tot de kern, tot het wezen, tot de oorzaak van het fenomeen verslaving, net zoals honderden en duizenden nabestaanden, wetenschappers, psychologen en schrijvers haar dat hebben voorgedaan, met als gevolg dat de voornaamste conclusies die Rausing weet te trekken zinnen zijn als ‘Wat betreft de oorzaken van verslaving en het effect van behandelmodellen kun je allerlei kanten op redeneren’ en ‘verslaving is net zozeer een cultuur van verzet als een erfelijke ziekte of een emotionele stoornis’. Daarnaast wijzen de vele vragen die Rausing aan de lopende band stelt natuurlijk op een desperaat verdriet dat bij momenten best wel pakkend is, wat evenwel niet wegneemt dat je na verloop van tijd ook wel een beetje moe wordt als je voor de zoveelste keer een zin als ‘Hoe moet je schrijven over verslaving?’ tegenkomt. Gezwegen nog over belegen inzichten als ‘Tekst en spraak zijn slechts een representatie van het echte leven.’

Voer voor psychologen dus, deze memoires? Eerder dan voor literatuurliefhebbers, me dunkt, al zal ook wel niemand die zich professioneel of anderszins bezighoudt met verslavingsproblematiek veel nieuws in Maalstroom ontdekken.

Christophe Vekeman

'Maalstroom' van Sigrid Rausing is uitgegeven door De Bezige Bij.
Uit het Engels vertaald door Thijs van Nimwegen en Anne Roetman

Pompidou

Klara’s dagelijkse ontmoeting met de wereld van de kunst. Chantal Pattyn en Nicky Aerts brengen uiteenlopende gasten rond de tafel onder het motto ‘Alles voor de kunst!’

Presentatie: Chantal Pattyn / Nicky Aerts

Samenstelling: Vincent Goris

Contact: via de reageerknop in de Klara-app of via pompidou@klara.be

Van maandag tot en met donderdag, telkens van 17 tot 18 uur op Klara, klara.be en de Klara-app.
Nadien is de uitzending nog 2 weken lang te herbeluisteren via de site en de app.

En Pompidou kan ook gedownload worden als podcast. Zo kan u een uitzending steeds bewaren voor later.

Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Facebook
Klik hier en bekijk wat Pompidou te bieden heeft op Instagram